Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 15 lutego 2016

Liczba komentarzy: 0
Czynniki etiologiczne zapalenia gardła

Autor wpisu
mgr Agnieszka Helis
mgr Agnieszka Helis

Zapalenie gardła (łac. pharyngitis) jest jedną z najpowszechniejszych dolegliwości dotykających górne drogi oddechowe; często towarzyszy także innym infekcjom. Każdy z nas zna jego symptomy. Ilość zachorowań nasila się w miesiącach zimowych. Schorzenie należy do najczęstszych przyczyn nadużywania antybiotyków, głównie ze względu na trudności w różnicowaniu klinicznym etiologii zakażenia.

Podłoże zapalenia gardła może być różnorodne — począwszy od przyczyn bakteryjnych aż po wirusowe. Wśród głównych bakteryjnych czynników sprawczych należy wymienić Streptococcus. Ponadto możliwy jest rozwój zapalenia gardła i migdałków pod wpływem działania takich bakterii jak inne grupy paciorkowców beta-hemolizujących, Haemophilus influenzae, Moraxella catharralis, Corynebacterium diphtheriae, Spirochaetales i Fusobacterium (angina Plauta i Vincenta), gonokoki, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae [1, 6].

Paciorkowcowe zapalenie gardła

Nie ma specyficznych objawów paciorkowcowego zapalenia gardła (oznaczenie J02.0 wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10), które mogłyby wyłącznie na podstawie obserwacji klinicznej wskazywać jednoznacznie na takie podłoże dolegliwości. Wiadomo jednak, że są one częstsze u dzieci między 5 a 15 rokiem życia, zwłaszcza w okresie zimowym i wczesną wiosną. U około 10% pacjentów obserwuje się pojawienie się śluzowo-ropnych nalotów. Wśród objawów sugerujących zakażenie paciorkowcowe znajduje się brak kaszlu, gorączka powyżej 38°C, wysięk migdałkowy, a także powiększone i bolesne węzły chłonne szyjne przednie.

Infekcje gardła wywołane przez Streptococcus pyogenes stanowią do 15% przypadków zapalenia gardła i 90 % przypadków bakteryjnego zapalenia gardła.

Mogą także pojawić się objawy nieróżnicujące zakażenia wirusowego i bakteryjnego w postaci wysięku na błonie śluzowej gardła a nie migdałków, obrzęku śluzówki oraz trudności w połykaniu. Badanie bakteriologiczne jest wskazane w przypadku wystąpienia od dwóch do trzech objawów różnicujących. Czułość posiewu wymazu z gardła dla zakażenia S. pyogenes jest bardzo wysoka (ponad 90%). W przypadku szybkich testów diagnostycznych służących wykryciu antygenu paciorkowcowego, czułość waha się w zakresie od 30 do 80%, przy zachowaniu wysokiej specyficzności. Dodatni wynik testu pozwala na podjęcie decyzji o podaniu antybiotyku, a wynik ujemny nadal sugeruje wykonanie posiewu. Brak wzrostu paciorkowca w hodowli nie wyklucza jednak całkowicie anginy paciorkowcowej [2,3]. Należy jednak pamiętać, że składowymi wiarygodności wyniku posiewu jest czas i sposób pobrania wymazu, transport materiału oraz warunki hodowli.

Uzyskanie wyników fałszywie ujemnych jest możliwe w przypadku:
— nieprawidłowości w pobraniu badanego materiału (powierzchowny wymaz, kontakt próbki ze śliną zmniejsza liczbę wyhodowanych kolonii, pobranie wymazu zaraz po posiłku co zanieczyszcza próbkę, pobranie w trakcie lub krótko po zakończeniu antybiotykoterapii)
— nieprawidłowych warunków hodowli (przykładowo zbyt krótkiego czasu inkubacji)

Jeśli badana osoba jest nosicielem S.pyogenes, może uzyskać wynik fałszywie dodatni. Bakteria ta może kolonizować drogi oddechowe, nie powodując przy tym objawów zakażenia (nosicielstwo bezobjawowe). Nosicielami są często dzieci w wieku szkolnym, dlatego też należy zachować szczególną ostrożność przed podjęciem decyzji o wdrożeniu antybiotykoterapii [1,3].

Nieleczone paciorkowcowe zapalenie gardła może prowadzić do poważnych komplikacji w postaci gorączki reumatycznej, kłębuszkowego zapalenia nerek czy ropnia okołomigdałkowego. W przypadku paciorkowcowej etiologii zapalenia antybiotykiem z wyboru jest penicylina. Jeżeli jednak występuje na nią alergia, można zastosować makrolid. Podobna skuteczność jak penicyliny wykazują cefalosporyny I i II generacji [2, 3, 6].

Rzeżączkowe zapalenie gardła

Przyczyną rzeżączkowego zapalenia gardła (oznaczenie A54.5 wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10) są gonokoki. W tym przypadku drogą transmisji Neisseria gonorrhoeae jest zwykle kontakt oralno-genitalny. Osoba zarażona często pozostaje asymptomatyczna. Czasami pojawia się na ból gardła lub ból przy przełykaniu, zaczerwienienie gardła i migdałków, śluzowo-ropna wydzielina na migdałkach. W większości przypadków szybkie rozpoznanie i leczenie rzeżączki gwarantuje całkowite wyzdrowienie. Opóźnione lub nieskuteczne leczenie może prowadzić do wystąpienia powikłań. Przy podejrzeniu klinicznym rzeżączki, należy wykonać posiew materiału w tym kierunku, informując laboratorium o kierunku hodowli, ze względu na szczególne warunki hodowli (podłoża wzbogacone takie jak agar czekoladowy, podłoże Thayera-Martina i inne; odpowiednia zawartość CO2; wilgotność). W leczeniu stosuje się antybiotyki.

Wirusowe zapalenie gardła

Czynnikiem etiologicznym zapalenia gardła mogą być adenowirusy, wirus Epsteina Barra (mononukleoza zakaźna), Coxsackie, rinowirusy, koronawirusy, wirus grypy i paragrypy, wirus opryszczki zwykłej, wirus cytomegalii. Dla zakażenia Herpes simplex, pojawiajacego się w pierwszych latach życia, charakterystyczne są pęcherzyki na wargach/w przedsionku nosa. Pęcherzyki te zmieniają się w niewielkie owrzodzenia z czerwoną otoczką. Choroba ma charakter wygasający; trwa około tygodnia. Zakażenia Herpes zoster wystepują rzadko. Najczęściej ograniczają się do występowania w rejonie nerwu IX, czy X i przebiegają z bardzo silnym bólem gardła. Zakażenie Coxsackie A może pojawiać się pod postacią wysiękowego zapalenia gardła lub opryszczkowego zapalenia gardła — (herpangina). Obserwuje się wtedy grudki lub pęcherzyki na śluzówce gardła, tkance limfatycznej czy podniebieniu twardym [1, 4].

Zapalenie gardła w ponad 80% przypadków ma etiologię wirusową.

Wirusowego zapalenia gardła nie powinno się leczyć antybiotykami. Z reguły stosuje się leczenie objawowe polegające na podawaniu leków uszczelniających naczynia krwionośne, leków o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym oraz leków przeciwgorączkowych (przy wzroście temperatury). Podstawą jest także leżenie w łóżku [5, 6].

Inne przyczyny zapalenia gardła

Zapalenie gardła może pojawiać się w przebiegu innych chorób zakaźnych i ogólnoustrojowych.
Bakteryjną przyczyną ostrego zapalenia gardła może być także Arcanobacterium haemolyticum. Infekcja objawowo przypomina paciorkowcowe zapalenie gardła, ale jest częstsza w grupie starszych dzieci i nastolatków. W leczeniu stosuje się antybiotykoterapię.

Bardzo rzadko występującą, aczkolwiek niebezpieczną infekcją gardła jest dyfteria. Czynnikiem etiologicznym jest Corynebacterium dyphtheriae – maczugowiec błonicy. Jej symptomy są zupełnie odmienne. Pojawia się charakterystyczna gruba, szara błona pokrywająca gardło- na błonie śluzowej tworzą się tak zwane błony rzekome, utrudniające oddychanie. Bakteria wydziela toksyny, które mogą uszkadzać tkanki takie jak mięsień sercowy oraz obwodowe nerwy ruchowe. Choroba podlega obowiązkowemu zgłoszeniu i jest leczona w warunkach szpitalnych. Obecnie została niemalże całkowicie wyeliminowana dzięki szczepionce (w Polsce w postaci Di-Per-Te).

Także odra i różyczka wiążą się ze zmianami o charakterze nietypowego zapalenia nieżytowego gardła. Czynnikiem etiologicznym odry jest wirus do rodziny paramyksowirusów, natomiast różyczki wirus z rodziny togawirusów. Podczas odry na policzku pojawiają się charakterystyczne plamki Koplika.

Czasami jako objaw uboczny antybiotykoterapii lub w przypadku spadku odporności organizmu czynnikiem etiologicznym infekcji gardła jest Candida. U niemowląt zmiany występują w postaci pleśniawek, u dorosłych jako rzekomobłoniasta lub zanikowa kandydoza gardła [4, 5].

Istnieje szeroka gama etiologicznych przyczyn zapalenia gardła (ilustracja: zapalenie paciorkowcowe)
Źródło: Wikimedia Commons, autor James Heilman, licencja CC BY SA 3.0
Rozwój stanów zapalnych gardła ma wiele składowych. Czynniki zewnętrzne, takie jak zanieczyszczenie środowiska, palenie tytoniu, praca w szkodliwych dla zdrowia warunkach i wiele innych zwiększa zapadalność na choroby zapalne górnych dróg oddechowych. Kluczową rolę odgrywa podatność organizmu na otaczające nas bakterie, wirusy i grzyby.

mgr Agnieszka Helis, diagnosta laboratoryjny

Piśmiennictwo:

1. Dzierżanowska D., Semczuk K., Pawińska A. Zasady wykonywania wymazu z gardła na posiew oraz bezpośredniego testu na obecność antygenu Streptococcus pyogenes u dzieci z podejrzeniem anginy paciorkowcowej. Medycyna Praktyczna Pediatria, 2003; 4.

2. Ozorowski T. Zakażenia w praktyce lekarza – diagnostyka i leczenie. Przew Lek, 2001; 4, 5, 55-58.

3. Worall GJ. Acute sore throat. Can Fam Physician, 2007; 53(11): 1961–1962.

4. Jeżewska E., Kukwa W., Ścińska A., Kukwa A. Stany zapalne błony śluzowej nosa i gardła u dzieci i dorosłych – strategia leczenia. Przew Lek, 2006; 2: 12-25.

5. Kukwa A., Sobczyk G., Kizler-Sobczyk K. Zapalenia błony śluzowej gardła, krtani i tchawicy. Przew Lek, 2000; 2, 76-80.

6. ESCMID Sore Throat Guideline Group, Pelucchi C., Grigoryan L. et all. Guideline for the management of acute sore throat. Clin Microbiol Infect, 2012;18 Suppl 1:1-28.

 

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry