Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 28 czerwca 2015

Liczba komentarzy: 0
Farmakologia w diagnostyce. Część pierwsza — glukoza, elektrolity

Środki farmakologiczne są coraz bardziej znaczącą częścią naszego życia. Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego konsumpcja leków w Polsce stale rośnie. Jesienią roku 2009 niemalże 71% społeczeństwa zażywało leki, podczas gdy 5 lat temu było to 54% ludności. Wzrasta praktykowanie samoleczenia. Kobiety o wiele częściej niż mężczyźni stosują zarówno leki na receptę jak i te dostępne bez konieczności wizyty u lekarza.

Określenie poziomu hormonów, białek i innych parametrów w płynach ustrojowych wiąże się z zajściem szeregu reakcji chemicznych, często katalizowanych przez inne związki chemiczne. Produkty metabolizmu leków mogą interferować w oznaczenia chemiczne i fałszować wyniki badań krwi i moczu. Leki interferują w szereg oznaczeń diagnostycznych. Wśród nich należy wymienić określenie poziomu parametrów takich jak glukoza, elektrolity, wapń, magnez, żelazo, transaminazy, bilirubina, kreatynina, mocznik, azot mocznika oraz białko całkowite.

Glukoza  – rola, interferencje farmakologiczne

Glukoza stanowi podstawowy związek energetyczny dla większości organizmów. Homeostaza jej metabolizmu zależy od wielu czynników. Należy do nich przede wszystkim jelitowa absorpcja glukozy, glukoneogeneza i glikogenoliza, mięśniowy wychwyt glukozy, wydzielanie insuliny przez komórki β wysp trzustkowych a także działanie hormonów diabetogennych takich jak kortyzol czy hormony tarczycy.Wartości prawidłowe glukozy we krwi wahają się w granicach 3,3–5,5 mmol/l ( 60–100 mg/dl) w zależności od stosowanej metody i grupy wiekowej. Powyżej 6,7–7,5 mmol/ l (120-130 mg/dl) mówimy już o hiperglikemii. Przyczynami zwiększonego stężenia glukozy we krwi może być cukrzyca, akromegalia, choroba Cushinga, wylewy, urazy, wstrząs.

Lek może interferować na etapie pomiaru glukozy we krwi lub zmieniać jej metabolizm i wydalanie. Metody enzymatyczne pomiaru glukozy są wysoce specyficzne i nie ulegają wpływom leków. Leki mogą zawyżać poziom glukozy przy stosowaniu metod nieenzymatycznych. Obserwowano ingerencje środków farmakologicznych w oznaczenia metodą z redukcją żelaza (hydralazyna, lewodopa, kwas askorbinowy, mannoza, paracetamol, oksazepam, ryboza), metodą z żelazocyjankiem (ksyloza, kwas askorbinowy, lewodopa. mannoza, ryboza) oraz metodą z o-toluidyną (dekstran, ksyloza, mannoza, oksazepam).

Elektrolity – rola, interferencje farmakologiczne

Zachowanie równowagi wodno-elektrolitowej organizmu jest niezwykle ważne. Jej zachwianie często niesie ze sobą poważne konsekwencje. Dlatego też pomiar elektrolitów powinien być precyzyjny w wysokim stopniu.

Najważniejszym wewnątrzkomórkowym elektrolitem jest potas. Wartości prawidłowe mieszczą się w zakresie 3,8 do 5,0 mmol/l. Powyżej 5,5 mmol/l obserwujemy już hiperkaliemię, przy czym w zależności od uzyskanej wartości możemy mówić o hiperkaliemii łagodnej, umiarkowanej i ciężkiej. W medycynie pojawia się także pojęcie pseudohiperkaliemii. Mówimy o niej wówczas, gdy doszło do hemolizy próbki, zanieczyszczeń płynem infuzyjnym wiążącym potas czy przy obecności EDTA. Na wynik potasu w osoczu wpływa także trombocytoza >600×109/l i leukocytoza >500×109/l.

Brak jest istotnych chemicznych i fizycznych interferencji leku ze standardowymi metodami wykorzystywanymi do oznaczania elektrolitów. Potencjalne interferencje wynikają z aktywności farmakologicznej wielu klas leków na funkcjonowanie nerek. Szczególne znaczenie uzyskują tu diuretyki, które zmieniają równowagę wodno-elektrolitową. Przykładowo mannitol i  mocznik jako związki o działaniu hipertonicznym nasilają przepływ wody do kanalików nerkowych. Tymczasem chlorek amonu wywołuje swoistego typu kwasicę, zwiększając poziom jonu amonowego i utratę chlorku, wody oraz sodu. Furosemid hamując ATP-azę w pętli Henlego, w części proksymalnej i dystalnej kanalika nerkowego, obniża resorpcję zwrotną sodu. Inhibitory anhydrazy węglanowej zapobiegają zwrotnemu wchłanianiu sodu poprzez hamowanie anhydrozy węglanowej. W tym przypadku ilość dostępnego dikarbonianu do jego wymiany jest ograniczona. Działanie diuretyków rtęciowych polega natomiast na hamowaniu zwrotnego wchłaniania sodu dzięki blokowaniu w kanaliku proksymalnym i pętli Henlego enzymów z grupą sulfhydrylową.

Interferencje farmakologiczne wpływające na poziom sodu, potasu i chlorku w surowicy można podzielić ze względu na podwyższenie/obniżenie ich poziomu oraz mechanizm działania.

Podwyższenie poziomu sodu:
— zatrzymanie soli lub wody (androgeny, doustne środki antykoncepcyjne, glikokortykosteroidy);
— działanie na kanaliki nerkowe (klonidyna, metoksyfluran, tetracyklina);
— wpływ mineralokortykosteroidów (kortyzon, steroidy anaboliczne).

Obniżenie poziomu sodu:
— działanie diuretyczne (furosemid, mocznik, tiazydy);
— zatrzymanie wody (sulfonylomocznik, wazopresyna);
— inne mechanizmy (chlorek amonu, chlortalidon, dichlorfenamid).

Podwyższenie poziomu potasu:
— toksyczne działanie na nerki (amfoteryczna B, metacylina, tetracyklina);
— działanie na kanaliki nerkowe (spironolakton);
— inne mechanizmy (izoniazyd, fenformina).

Obniżenie poziomu potasu:
— działanie diuretyczne (furosemid, klopamid, kwas acetylosalicylowy);
— wzrost wydalania nerkowego (hydrokortyzon, kortykosteroidy, kwas amino salicylowy);
— inne mechanizmy (aldosteron, mocznik, chlorek amonu).

Podwyższenie poziomu chlorku:
— zatrzymanie soli lub wody (androgeny, estrogeny, kortykosteroidy);
— alkaloza, często przy wydłużonej terapii (chlortiazyd, hydrochlortiazyd).

Obniżenie poziomu chlorku:
— działanie diuretyczne (furosemid, politiazyd, tiazydy);
— alkaloza (aldosteron, bikarbonaty, kortyzon).

Rozwój technologii i medycyny zmniejsza możliwość wystąpienia interferencji w oznaczenia biochemiczne. Ciągle jednak powstają nowe środki farmakologiczne, których działanie na oznaczenia tak podstawowych parametrów biochemicznych jak elektrolity i glukoza nie zostało jeszcze dostatecznie poznane.

Opracowano na podstawie:

Mrozikiewicz P. M. et. al. Wpływ leków na wyniki badań laboratoryjnych. Fundacja Wiener Lab 2009, s. 19-38.

Leki interferują w szereg oznaczeń diagnostycznych
image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry