Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 28 czerwca 2015

Liczba komentarzy: 4
Farmakologia w diagnostyce. Część trzecia — transaminazy i bilirubina.

Interferencja z reakcją chemiczną to zmiana w wyniku badania wywołana przez pewien składnik nie będący przedmiotem pomiaru, ale obecny w badanej próbce. Wśród endogennych interferencji dominują te wywołane przez hemolizę, hiperbilirubinemię oraz lipemiczność badanej próbki. Interferencje egzogenne powstają głównie w wyniku interakcji z lekami i ich metabolitami.

Transaminazy i bilirubina należą do badań pozwalających na wykrywanie zaburzeń funkcjonowania wątroby. Zwiększone stężenie bilirubiny czy podwyższona aktywność aminotransferaz niejednokrotnie mają jednak przyczyny pozawątrobowe.

Transaminazy — rola, interferencje farmakologiczne

Terminem transaminazy określa się dwa enzymy katalizujące przemiany aminokwasów i alfa-oksokwasów poprzez przenoszenie grup aminowych. Należy tutaj aminotransferaza alaninowa (AlAT) oraz aminotransferaza asparaginianowa (AspAT). Obydwie transaminazy występują powszechnie w wielu narządach. AlAT postrzegana jest jako test pierwszej linii diagnostycznej, będąc enzymem wskaźnikowym uszkodzenia hepatocytów. Oznaczenie aktywności AspAT jest mniej czułą i swoistą dla chorób wątroby metodą. W związku z powyższym przydatne jest stosowanie tzw. wskaźnika de Ritisa (AspAT/ALAT). Wartość powyżej 1 jest typowa dla zapaleń wątroby, wartość poniżej 1 obserwuje się, gdy czynnik uszkadzający naruszył strukturę wątrobowych mitochondriów (alkoholowa choroba wątroby, ostre/przewlekłe niedokrwienie, uszkodzenie toksyczne) [1].

Można wyróżnić ingerencje leków w zmiany stężenia transaminaz na drodze wpływu na organizm (in vivo) oraz na oznaczenie biochemiczne (in vitro).

Aktywność aminotransferaz w surowicy może być oznaczana za pomocą metod kolorymetrycznych, spektroskopią ultrafioletową lub metodami wykorzystującymi wiązanie barwnika. Ingerencja leków może prowadzić do zakłóceń odczytu w wyniku interferencji z reakcją chemiczną wykorzystaną w analizie. Metody zautomatyzowane, które wykorzystują ultrafiolet są zdecydowanie mniej wrażliwe na interferencje ze strony leków. Tymczasem rzadziej wykorzystywane w praktyce metody z barwnikiem ulegają interferencjom chemicznym ze strony leków takich jak erytromycyna, hydralazyna, kwas askorbinowy, lewodopa, paracetamol i inne.

Ingerencja leków w zmiany mierzonego poziomu transaminaz może wynikać także z interferencji metabolicznych. Niektóre leki w wyniku działania hepatotoksycznego i uszkodzenia innych tkanek, zwiększają aktywność transaminaz. Zwiększenie aktywności AspAT i AlAT na drodze mechanizmu farmakologicznego i fizjologicznego może zachodzić na drodze:
— uaktywnienia enzymu (pirydoksyna)
— mechanizmu zatrzymania odpływu żółci (acetylocholina, leki cholinergiczne)
— w wyniku działania środków przeciwbólowych (kodeina, morfina)

Leki jako środki chemiczne metabolizowane w wątrobie mogą prowadzić do uszkodzeń komórek wątrobowych. Nasilenie działania toksycznego leków jest różne zależąc od budowy i właściwości chemicznych. Przykładowo fizjologiczne zwiększenie aktywności aminotransferaz następuje pod wpływem działania leków cholinergicznych i leków przeciwbólowych.

Związki farmakologiczne mogą wykazywać działanie toksyczne zwiększając poziom transaminaz w surowicy poprzez:
— uszkodzenie tkanki mięśniowej (barbiturany, karbromal)
— uszkodzenie hepatocytów (aspiryna, doustne leki antykoncepcyjne)
— uszkodzenie cholestatyczne (estrogeny, metyldopa)

Część leków wykazuje działanie zwiększające aktywność transaminaz w przypadku zastosowania wysokich dawek przykładowo niektóre leki przeciwzakaźne (Tigecyklina, Amfoteryczna B), przeciwnowotworowe (Anastrazol, Asparaginaza), immunostymujące (Interferon alfa, Interferon beta), immunosupresyjne (Alefacept, Takrolimus), immunoglobuliny (Gammunex) i wiele innych.

Bilirubina — rola, interferencje farmakologiczne

Bilirubina jest organicznym związkiem chemicznym powstającym w wyniku rozpadu hemoglobiny. Rozpad hemoprotein i katabolizm pierścienia hemowego odbywa się w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego (głównie wątroby, śledziony, szpiku kostnego). Hemoglobina rozpada się na globinę, hem i żelazo, następnie w wyniku utleniania wiązania alfa-metylenowego przez oksygenazę hemową, powstaje biliwerdyna. Reduktaza biliwerdyny doprowadza do powstania bilirubiny, która przechodzi do krwioobiegu. Bilirubina wolna nazywana też pośrednią czy niezwiązaną jest nierozpuszczalna w wodzie. Jej transport odbywa się w połączeniu z albuminą. Kompleks ten nie jest przesączany przez kłębuszki nerkowe, ale bilirubina przedostaje się do hepatocytów, z których zostaje wydzielona do żółci wątrobowej w postaci bilirubiny bezpośredniej (związanej z kwasem glukuronowym). Usuwanie bilirubiny z krwioobiegu następuje wieloetapowo poprzez wychwyt z krwioobiegu, przemiany w hepatocytach oraz wydzielanie sprzężonych pochodnych bilirubiny do kanalików żółciowych. Ilość bilirubiny we krwi jest wypadkową zdolności klirensowej wątroby, zdolności komórek wątrobowych do estryfikowania  bilirubiny z kwasem glukuronowym lub siarkowym, integralności czynnościowej bieguna żółciowego hepatocytów oraz drożności dróg żółciowych.

Istnieje szereg metod służących oznaczeniu bilirubiny we krwi. Opierają się one na reakcji bilirubiny z roztworem dwuazowego kwasu sulfanilowego, skutkiem czego powstaje barwna substancja azopochodna. Metoda Molley-Evelyn stosuje dodatkowo alkohol, a metoda Jendrassik-Grof katalizator, by uniknąć błędnej interpretacji testu w wyniku wiązania bilirubiny z białkami surowicy. Należy także podkreślić możliwą interferencję ze strony lipochromów w metodach spektrofotometrycznych.

Czynnikami interferującymi w oznaczenia bilirubiny jest hemoliza (zawyża poziom bilirubiny), ekspozycja na światło słoneczne (rozkład bilirubiny, a  tym samym spadek jej stężenia), niektóre leki (uzyskanie wyników fałszywie zawyżonych powodu wystąpienia precypitacji w reakcji z odczynnikiem diazo — przykładowo tyrozyna, histydyna, ryfampicyna).

Interferencje farmakologiczne wpływające na poziom bilirubiny w surowicy można podzielić ze względu na ingerencje w metodologię oznaczeń oraz poprzez zmiany w metabolizmie związku. Obserwuje się podwyższenie/obniżenie poziomu bilirubiny we krwi.

Interferencje metodologiczne podwyższające poziom bilirubiny:
— metoda SMA 12/60 (epinefryna, kwas askorbinowy)
— metody spektrofotometryczne (lipemia)
— metoda Evelyn-Malloy (dekstran, nowobiocyna)
— reakcja z odczynnikiem diazo (histydyna, rifampicyna)

Interferencje metodologiczne obniżające poziom bilirubiny:
— obecność hemoglobiny, światła, pindolol

Leki mogą interferować w metabolizm bilirubiny na każdym etapie począwszy od momentu jej powstawania z hemoglobiny aż po proces wydalania z organizmu. Część leków może w wyniku swojego działania podnosić stężenie bilirubiny, przykładowo niektóre leki przeciwzakaźne (Tigecyklina, Ryfampicyna), przeciwnowotworowe (Imatynib, Asparaginaza), immunostymujące (Interferon alfa, Sargramostym), immunosupresyjne (Takrolimus) i inne. Niektóre środki farmakologiczne podwyższają wynik pomiaru bilirubiny poprzez swoje działanie hepatotoksyczne. Należy tu między innymi amfoteryczna B, etanol, gentamycyna, kumaryna i nitrofurany. W innych przypadkach mechanizm zwiększający poziom bilirubiny może wiązać się z wywoływaniem żółtaczki cholestatycznej. W ten sposób mogą działać estrogeny, doustne leki antykoncepcyjne, erytromycyna czy kwas aminosalicylowy. Mechanizmów prowadzących do wzrostu poziomu bilirubiny we krwi jest wiele. Sulfonamidy i salicylany mogą podnosić poziom bilirubiny na drodze współzawodnictwa z niekoniugowaną bilirubiną o miejsce wiązania z albuminą. Z kolei nowobiocyna hamuje transferazę glukuronową. Obserwuje się także zjawisko zwiększenia stężenia bilirubiny w wyniku hemolizy i anemii hemolitycznej (cefalotyna, leki przeciwmalaryczne,nitrofurany) lub w wyniku hemolizy wywołanej niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (furazolidon, sulfacetamid, antypiryna).

Transaminazy i bilirubina nie są jedynymi wskaźnikami dysfunkcji wątroby. Często pojawia się konieczność poszerzenia panelu diagnostycznego o fosfatazę alkaliczną, GGTP, albuminy, czas protrombinowy, przeciwciała anty-HCV i wiele innych. W każdym z tych przypadków może dojść do zafałszowania wyników badań na drodze interakcji farmakologicznej o różnym mechanizmie działania.

Opracowano na podstawie: Mrozikiewicz P. M. et. al., Wpływ leków na wyniki badań laboratoryjnych. Fundacja Wiener Lab. 2009, 51-65.

Na drodze interakcji farmakologicznej może dojść do zafałszowania stężenia we krwi transaminaz i bilirubiny
image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 4

  1. 1

    Widzę tu „trochę” nieścisłości… Nie można mieszać toksycznego działania leku z wpływem leku na przebieg reakcji chemicznej, którą wykorzystujemy do oznaczania parametru we krwi. Artykuł wymaga więc poprawek i może wprowadzać czytelnika w błąd.

    6 lat temu
  2. 2

    przeczytałam artykuł i w moim odczuciu rozgraniczenie toksyczności działania leku i jego wpływy na przebieg reakcji chemicznej jest czytelne….

    6 lat temu
  3. 3

    Myślę, że artykuł jest dość czytelny, co zresztą potwierdza wypowiedź poprzednika. Niemniej jednak wprowadziłam zdanie rozwiewające wszelkie wątpliwości co do rodzaju interferencji w stężenie transaminaz rozróżniające wpływ leków na zmiany w i poza organizmem.

  4. 4

    Na samym początku zostało napisane: Interferencja to zmiana w wyniku badania wywołana przez pewien składnik nie będący przedmiotem pomiaru, ale obecny w badanej próbce… Jeżeli jakaś substancja wpływa na metabolizm w komórce to nie jest to jednoznaczne z powyższym zapisem.

    6 lat temu
  5. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry