Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 09 grudnia 2013

Liczba komentarzy: 0
Wskaźniki diagnostyczne raka jajnika

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów co roku w Polsce odnotowuje się około 3500 nowych zachorowań na raka jajnika, a średnio 2500 kobiet umiera z powodu tego nowotworu [1].  Około 80% nowotworów jajnika jest wykrywanych w III i IV stadium rozwoju choroby, kiedy 5-letnia przeżywalność wynosi 20-30% [2]. Trudna sytuacja epidemiologiczna motywuje naukowców do poszukiwania metod pozwalających na wykrywanie nowotworów jajników we wczesnej fazie zaawansowania. Powstało bardzo wiele opracowań na temat diagnostyki raka jajnika oraz kwalifikowania kobiet do grup ryzyka zachorowania na ten nowotwór [3].

Markery nowotworowe są to substancje produkowane przez nowotwór lub przez inne komórki w reakcji na rozwijający się guz. Znanych jest ponad 100 substancji, które mogłyby stać się potencjalnymi markerami procesu nowotworowego w jajniku [4,6]. Niestety niewiele z nich ma zastosowanie w medycynie klinicznej.

Markerem biochemicznym, który jest najczęściej zalecanym badaniem do różnicowania zmian w obrębie przydatków jest wskaźnik CA125 (ang. Cancer Antigen 125) [5].

U 99% zdrowych kobiet stężenie CA125 nie przekracza 35 U/mL. U kobiet po menopauzie oraz po histerektomii wartość graniczna CA125 jest nieco niższa i wynosi 20-26 U/mL. U około 85% chorych na nabłonkowego raka jajnika stężenie CA125 jest wyższe niż 35 U/mL, ale jedynie u połowy z nich zwiększa się już w I stadium choroby. Stężenie tego markera rzadko wzrasta w raku śluzówkowym i jasnokomórkowym oraz w guzach granicznych. Zastosowanie CA125 dodatkowo ogranicza fakt, że jego poziom może podnosić się w przebiegu innych nowotworów, np. płuc, wątroby i trzustki oraz w innych chorobach, takich jak mięśniaki macicy, endometrioza, niezłośliwe guzy jajników, marskość wątroby, choroby zapalne w obrębie miednicy. Poziom CA125 u poszczególnych kobiet waha się w przebiegu cyklu miesiączkowego, a także w I trymestrze ciąży [3,6].

Czułość i swoistość CA125 nie są wystarczające do różnicowania złośliwości widocznych w badaniu ultrasonograficznym niewielkich guzów jajnika oraz do wykrywania wczesnych zmian nowotworowych [5]. Z tego powodu oznaczanie poziomu CA125 ma największe zastosowanie w monitorowaniu leczenia i progresji nowotworów jajnika [3].

Stosunkowo niedawno pojawił się marker dający duże nadzieje na poprawę diagnostyki różnicowej oraz skriningowej jajnika.

W 2008 roku Food and Drug Administration (FDA) zarejestrowała i dopuściła do praktyki klinicznej oznaczanie antygenu HE4 jako nowego markera nowotworów jajnika [3,7].

HE4 (ang. Human epididymis protein 4) ulega nadekspresji u kobiet z rakiem przydatków. Jego czułość ocenia się na 67%, a specyficzność na 96%. HE4 ulega nadekspresji w nabłonkowych rakach jajnika (93% surowiczych, blisko 100% endometrialnych i 50% jasnokomórkowych nowotworów jajnika). Czułość HE4 jest porównywalna z CA 125, ale stężenie HE4 rzadziej bywa zwiększone u kobiet z chorobami nienowotworowymi. Za wartość graniczną dla HE4 przyjęto 50 pmol/L [2,4].

Czułość HE4 jest zadowalająca dla nowotworów na różnym etapie zaawansowania. Wykazano, że białko HE4 ulega wzmożonej ekspresji nie tylko we wczesnej fazie rozwoju nowotworu, ale jest także wskaźnikiem nawrotu choroby. Poziom tego białka wzrasta o 25% lub więcej u 60% kobiet z nawrotem raka jajnika lub progresją choroby [2,4].

Niektóre histologiczne rodzaje omawianego nowotworu nie wykazują ekspresji HE4 np. nowotwory śluzowe i zarodkowe. W pojedynczych przypadkach również poziom tego markera był podwyższony u kobiet ze zmianami niezłośliwymi. Dlatego oznaczenie poziomu HE4 nie może być stosowane jako bezwzględny dowód na obecność lub brak procesu nowotworowego, co ogranicza zastosowanie testu w ustalaniu rozpoznania [2].

Dalszy postęp w różnicowaniu zmian niezłośliwych i raka jajnika uzyskano dzięki wprowadzeniu algorytmu ROMA (ang. Risk of Ovarian Malignancy Algorithm). Łączy on oznaczanie HE4 i CA125 w jednym teście, uwzględniając status menopauzalny pacjentki [6]. Algorytm jest skomplikowanym modelem matematycznym, którego wzór jest przedstawiony poniżej:

Wyliczenie wartości ROMA [6]:

Kalkulator matematyczny do oceny algorytmu ROMA dostępny jest na stronie internetowej  http://romatools.he4test.com/calculator_row_en.html.

Algorytm ROMA klasyfikuje kobiety z guzem przydatków do grupy obciążonej dużym lub małym ryzykiem występowania raka nabłonkowego jajnika. Wartości odcięcia szacowanego algorytmu uzyskane z różnych laboratoriów różnią się i zależą od metody analitycznej oznaczenia poziomu CA125 i HE4. Z algorytmu wykluczone są kobiety uprzednio leczone na nowotwór, pacjentki w trakcie chemioterapii oraz kobiety poniżej 18. roku życia [4]. Wysoka wartość diagnostyczna algorytmu ROMA została potwierdzona w wielu publikacjach naukowych. Czułość testu wynosi 92% u kobiet po menopauzie i 76% przed menopauzą, natomiast swoistość 75% [6, 7].

W 2009 roku opublikowano wyniki badań nad nowym testem służącym do wykrywania raka jajnika – OVA1.

Test łączy oznaczanie stężenia 5 parametrów we krwi: CA125, apolipoproteiny A1, β-2-mikroglobuliny, prealbuminy oraz transferryny. U chorych na raka jajnika poziom CA125 oraz β-2-mikroglobuliny wzrasta, a stężenie pozostałych trzech parametrów jest niższe, niż u zdrowych kobiet [8]. Punktacja, wyliczona na podstawie algorytmu OVA1, pozwala na określenie prawdopodobieństwa rozpoznania złośliwego nowotworu jajnika. O dużym ryzyku świadczy uzyskanie u kobiet przed menopauzą 5,0 lub więcej punktów, a u kobiet po menopauzie 4,4 lub więcej [7]. Mimo wysokiej czułości (ok. 96%), swoistość OVA1 nie jest zadowalająca. Obawy budzi również niska powtarzalność wyników oraz wysoki koszt badania [7].

Powstało bardzo wiele opracowań na temat diagnostyki raka jajnika oraz kwalifikowania kobiet do grup ryzyka zachorowania na ten nowotwór
Źródło: Imagebase, autor David Niblack, licencja: CC BY 3.0.
Wybiórcze zastosowanie w diagnostyce pacjentek oznaczania markerów nowotworowych może przyczynić się do skuteczniejszego wykrywania złośliwych zmian nowotworowych, a także do uniknięcia leczenia chirurgicznego u pacjentek ze zmianami łagodnymi. Mimo że wciąż brakuje doskonałego markera do przesiewowego badania kobiet z grup ryzyka, należy pamiętać, że w niektórych przypadkach wzrost stężenia CA125 i HE4 rozpoczyna się już 3 lata przed rozpoznaniem raka.

Małgorzata Kalaga

Piśmiennictwo:

1. Dane Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie.

2. Human Epididymis Protein 4 (HE4). For monitoring recurrence of progressive disease in women with epithelial ovarian cancer. ARUP Laboratories, 2010.

3. Kulpa J. K., Wójcik E., Rychlik U. i wsp. HE4 i CA125 – porównanie metod oznaczeń. Diagn Lab, 2012; 48: 41-49.

4. Woźniak S., Szkodziak P., Czuczwar P. i wsp. Guz jajnika u kobiety w późnym wieku rozrodczym – jak ocenić ryzyko onkologiczne. Przegl Menopauzalny, 2013; 1: 78-82 .

5. Van Gorp T. I wsp. HE4 and CA125 as a diagnostic test in ovarian cancer: prospective validation of the Risk of Ovarian Malignancy Algorithm. Br J Cancer, 2011; 5, 104: 863-870.

6. Nowak-Markwitz E., Oznaczanie HE4, CA 125 i algorytm ROMA w diagnostyce i różnicowaniu guzów jajnika. LabForum, 2013; 55: 3-5

7. Li A.J., Nowe markery biologiczne w raku jajnika. Przydatność OVA1 i ROMA w ustaleniu rozpoznania. Ginekologia po dyplomie, 2012; 7: 14-19.

8. Toss A., Matteis De E., Rossi E. et al. Ovarian cancer: Can proteomics give new insights for therapy and diagnosis? Int J Mol Sci, 2013; 14: 8271-8290.

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry