Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 04 lipca 2012

Liczba komentarzy: 0
Przydatność diagnostyczna prokalcytoniny (część I)

Autor wpisu
mgr Agnieszka Helis
mgr Agnieszka Helis

Medycyna poszukuje markerów, które poprawiłyby efektywność procesu terapeutycznego. Od momentu pierwszego doniesienia (w latach dziewięćdziesiątych XX wieku) o związku prokalcytoniny z infekcją bakteryjną [1], peptyd ten znalazł szerokie grono zwolenników.

Prokalcytonina (PCT) to prekursor kalcytoniny — hormonu regulującego gospodarkę wapniowo-fosforanowa ustroju. Pod względem chemicznym jest to polipeptyd o masie cząsteczkowej 13 kDa zbudowany z 116 aminokwasów. W stanach fizjologii wydzielany jest z komórek typu C tarczycy, w patologii może być syntetyzowany w organach i komórkach pozatarczycowych, w wyniku stymulacji pozapalnej. Zaobserwowano także syntezę innej formy polipeptydu — zbudowanego z 114 aminokwasów — tzw. prokalcytoniny zapalnej. Jej powstanie jest wynikiem hydrolizy PCT przez enzym dipeptydylopetydazę IV (ang. dipeptydyl peptidase IV).

Homeostaza szkieletu wpływa na stężenie PCT (kalcytonina łagodnie i przejściowo obniża poziom wapnia). W wyniku wzrostu zapotrzebowania na kalcytoninę dochodzi do zwiększonej transkrypcji CALC-1 (gen odpowiedzialny za ekspresję kalcytoniny oraz jej peptydów prekursorowych) i potranslacyjnego powstawania PCT z CT-mRNA w komórkach neuroendokrynnych tarczycy. W pozostałych komórkach organizmu transkrypcja genu jest zahamowana. Prokalcytonina ulega proteolizie do kalcytoniny w ww. komórkach, która z kolei magazynowana jest w ich ziarnistościach wydzielniczych [2]. PCT łączy się z białkami osocza w wielkocząsteczkowe kompleksy, co prawdopodobnie warunkuje jej długi okres półtrwania, wynoszący od 19 do 25 godzin [3]. PCT nie posiada aktywności hormonalnej kalcytoniny.

Uważa się, że pod wpływem infekcji bakteryjnej, grzybiczej, pasożytniczej oraz uogólnionej odpowiedzi zapalnej organizmu indukowana jest ekspresja genu CALC-I w komórkach neuroendokrynnych płuc, jelit, trzustki, wątroby, nerek, mięśni, w adipocytach oraz upostaciowanych elementach krwi obwodowej (monocytach, granulocytach, limfocytach) [4, 5, 6]. Dokładne określenie miejsca wydzielania PCT zapalnej nie jest sprecyzowane. Wiadomo jednak, że indukcję uwalniania PCT zawdzięcza się toksynom bakteryjnym. Dowodem tej hipotezy jest rezultat badania, w którym zdrowym ochotnikom po podaniu dożylnym endotoksyny Echerichii coli (dawka 4ng/kg m.c.) stwierdzono po 3-4 godzinach od iniekcji znamienny statystycznie wzrost poziomu PCT. Wzrost polipeptydu był poprzedzony wyrzutem cytokin (IL-6 oraz TNFα), co sugeruje ich pośrednictwo w indukcji syntezy PCT [7]. Prokalcytonina syntetyzowana w stanie zapalnym nie ulega proteolizie do kalcytoniny. Jest ona uwalniana do krwiobiegu w formie prohormonu. W związku z powyższym w stanach zapalnych nie obserwuje się zwiększonego stężenia kalcytoniny w surowicy krwi [1, 8]. Mechanizmy stymulacji wydzielania PCT oraz jej funkcja nie zostały dotychczas dostatecznie zbadane. PCT bierze udział w odpowiedzi zapalnej organizmu hamując cyklooksygenazę w kaskadowej reakcji przemian kwasu arachidonowego. Omawiany polipeptyd w sposób podobny do NLPZ blokuje powstawanie prostaglandyny E2 i tromboksanu B2.

Fizjologicznie, ze względu na jej magazynowanie w komórkach, stężenie PCT jest niskie i wynosi od 0,1 do 0,7 ng/ml w zależności od metody oznaczania.
Poziom PCT może wzrosnąć w surowicy nawet 1000-krotnie ponad normę. Stężenie PCT w stanie patologicznym zależy od stopnia nasilenia procesu zapalnego. Najwyższe stężenia stwierdzono we wstrząsie septycznym. Lekko podwyższone wartości PCT występują w miejscowych stanach zapalnych takich jak ropnie, zapalenie oskrzeli, płuc, większość infekcji dróg moczowych [9].

W wielu badaniach klinicznych próbowano udowodnić przydatność wykorzystania PCT w diagnostyce różnicowej.

Wykazano wysoką swoistość PCT w odniesieniu do zakażeń bakteryjnych, przy równoczesnej niewielkiej wrażliwości na inne bodźce, w przypadku ostrego ARDS (eng. acute respiratory distress syndrome) [10], zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych [11], ostrego zapalenia trzustki [12] czy zaostrzeń chorób o podłożu autoimmunologicznym z nadkażeniem bakteryjnym [13].

Oznaczenie stężenia prokalcytoniny może służyć do diagnozowania i różnicowania etiologii sepsy

Szczególną uwagę zwraca się na wykorzystanie PCT jako swoistego i czułego markera w diagnozowaniu i różnicowaniu etiologii sepsy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ pomimo faktu, że sepsa jest zespołem klinicznym rozpoznawanym w związku z zakażeniem, to jednak infekcja nie ujawnia się w każdym przypadku sepsy. Liczne badania próbujące porównać użyteczność diagnostyczną różnych markerów stanu zapalnego (CRP, IL-2, IL-6, Il-8, TNFα) wskazują na niezwykle wysoką czułość i swoistość PCT, odpowiednio 85% i 91% [14]. PCT wykorzystywana jest w rozpoznaniu posocznicy u pacjentów z objawami uogólnionej odpowiedzi zapalnej (SIRS). Kilkukrotne oznaczenie peptydu ma znaczenie prognostyczne oraz ocenia skuteczność zastosowanej terapii. Dane wskazują, że kontrolowanie poziomu PCT w posocznicy ma większą wartość prognostyczną niż innych parametrów takich jak leukocytoza, CRP, OB, temperatura ciała [15].

Oznaczenie poziomu PCT może odgrywać dużą rolę w diagnostyce różnicowej stanów gorączkowych o nieustalonej etiologii [16, 17]. W przypadku braku zakażenia bakteryjnego (jako przyczyny wystąpienia podwyższenia temperatury ciała) stężenie PCT w surowicy jest prawidłowe lub nieznacznie podwyższone. W wirusowych zakażeniach płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, wsierdzia, stężenie PCT pozostaje w normie, co stawia PCT w pozycji lepszego markera niż CRP. PCT jest czulszym i bardziej swoistym wskaźnikiem od CRP oraz w odróżnieniu od CRP nie wykazuje zmian stężenia pod wpływem leków immunosupresyjnych. [18, 19]. Badania przeprowadzone u chorych z posocznicą po zastosowaniu skutecznej terapii wskazują, że PCT wzrasta wcześniej oraz szybciej ulega normalizacji w porównaniu do CRP [20] Dynamika wzrostu stężenia PCT może osiągać nawet 50ng/ml na godzinę [21].

Swoistość bakteryjna PCT ma jednak pewne ograniczenia. W przypadku malarii również obserwowano bardzo wysokie stężenia PCT, korelujące z parazytemią i czasem trwania choroby [22]. W uogólnionych infekcjach grzybiczych także obserwuje się wzrost jej stężeń, zwłaszcza tych wywołanych przez Aspergillus [23]. Przejściowy wzrost stężenia PCT zaobserwowano u pacjentów po urazach mechanicznych oraz po operacjach chirurgicznych, co prawdopodobnie wynika z pourazowego wzrostu poziomu cytokin prozapalnych i przejściowej endotoksemii bakteryjnej. Przyrost PCT jest proporcjonalny do powagi urazu i rozległości operacji [24].

PCT uważana jest za dobry marker diagnostyczny różnicujący postacie ostrego zapalenia trzustki (OZT): martwiczą, jałową oraz obrzękową. Odnotowano wysoki odsetek poprawnych kwalifikacji różnicowania przedoperacyjnego septycznej martwicy trzustki w porównaniu do jałowej martwicy trzustki. Efektywność wynosiła odpowiednio 87% dla PCT, 84% dla biopsji cienkoigłowej oraz 68% dla IL-8. Odnotowano także wysoką czułość i swoistość oznaczeń PCT powyżej 1,8 ng/ml (odpowiednio 91% oraz 92%). Pozwalało to na prognozowanie wystąpienia septycznej martwicy trzustki z dwudniowym wyprzedzeniem [25].

PCT znajduje także zastosowanie w monitorowaniu pacjentów po transplantacji narządów. Użycie oznaczenia stężenia PCT u pacjentów po przeszczepie serca i/lub płuc pozwoliło na diagnostykę różnicową między reakcją odrzucenia przeszczepu a infekcją bakteryjną lub grzybiczą [26, 27].

W praktyce klinicznej oznaczenie poziomu PCT może znacznie przyspieszyć diagnostykę, pomóc w monitorowaniu leczenia oraz ocenie rokowania. Niskie stężenia PCT są bowiem wiarygodnym markerem wykluczającym bakteryjną etiologię ostrego uogólnionego stanu zapalnego. Do pełnej oceny stanu klinicznego pacjenta wskazane jest jednak porównanie poziomu PCT z innymi parametrami biochemicznymi oraz z dynamiką zmian określoną na podstawie badania lekarskiego.

mgr Agnieszka Helis, diagnosta laboratoryjny

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry