Napisano: 04 grudnia 2013

Liczba komentarzy: 1
Lipemia w próbce

Autor wpisu
dr hab. Piotr Pierzchalski
dr hab. Piotr Pierzchalski

Lipemia może stwarzać problemy diagnostyczne, wprowadzając zakłócenia w oznaczenia niektórych parametrów. W wielu przypadkach wpływ ten jest minimalny. Często dopiero lipemia o dużym nasileniu wywiera wpływ na pomiar poszczególnych parametrów, przy czym wiele zależy od metody oznaczeń.

W wyniku wzrostu zawartości lipoprotein osocze i surowica mogą stać się mętne. Obserwuje się różne nasilenie tego zjawiska od lekkiego zmętnienia, aż po mleczne. W większości przypadków jest ono wynikiem wzrostu stężenia trójglicerydów, niemniej jednak zależy także od obecności wielkocząsteczkowych lipoprotein. W praktyce laboratoryjnej próbki o mętnym osoczu/surowicy określane są jako lipemiczne.

Kiedy zobaczę zmętnienie?

Istotne zmętnienie widoczne jest makroskopowo. Niemniej jednak istnieje możliwość określenia zmętnienia przy wykorzystaniu pomiaru absorbancji, zazwyczaj przy długości fali w zakresie od 660 do 700 nm.

Poziom trójglicerydów związany ze zmętnieniem badanej próbki w dużej mierze zależy od składu lipoprotein. Chylomikrony posiadają zdolność załamywania światła (ze względu na wielkość cząsteczki) i ich obecność może być widoczna już przy poziomie trójglicerydów poniżej 300 mg/dl. Tymczasem lipoproteiny o pośredniej gęstości (IDL) oraz niskiej gęstości (LDL) nawet przy stężeniu trójglicerydów 800 mg/dl mogą nie wywoływać widocznego zmętnienia. W przypadku lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL) zmętnienie próbki może mieć różne nasilenie w zależności od rozmiaru i budowy cząsteczki.

Stwierdziłem lipemię w próbce.. co dalej?

Stwierdzenie lipemii powinno zostać udokumentowane, odpowiednia informacja umieszczona na wyniku, a próbka przechowana do ewentualnej weryfikacji. W każdym laboratorium procedury postępowania w takim przypadku powinny być częścią standardowych procedur operacyjnych (SOP). Co więcej wpływ lipemii powinien być badany przez producentów odczynników, a informacja o wpływie zjawiska na oznaczenie umieszczona w instrukcji poszczególnych zestawów odczynnikowych.

Lipemia może odgrywać ważną rolę kliniczną. Surowica osób zdrowych nie jest lipemiczna, za wyjątkiem zjawiska przejściowego wynikającego ze spożycia posiłku bogatego w tłuszcze. Lipemia może zatem wskazywać na stany patologiczne takie jak przykładowo hipertriglicerydemia wynikająca ze wzrostu poziomu chylomikronów, VLDL, bądź też obydwu wymienionych. Dzięki metodzie flotacji możliwe jest odróżnienie powyższych zjawisk. Jeżeli po przechowywaniu badanego materiału przez co najmniej 12 godzin w temperaturze lodówki (od 4 do 6 st.C) na powierzchni utworzył się gruby kożuch, natomiast surowica jest klarowna, świadczy to o obecności chylomikronów. Jeżeli jednak po odwirowaniu próbki nadal utrzymuje się zmętnienie, w większości przypadków wynika ono ze wzrostu poziomu VLDL [1, 4].

Dlaczego należy unikać próbek lipemicznych?

Lipemia może być czynnikiem zakłócającym pomiar różnych analitów. Zafałszowanie wyników pomiarów może wynikać z:

- niejednorodności próbki

- interferencji spowodowanej zmętnieniem

- interferencji fizykochemicznej

- zmian zawartości wody osocza

Przechowywanie i wirowanie próbki może wpłynąć na niejednorodność rozmieszczenia trójglicerydów i innych badanych parametrów, ze względu na zjawisko flotacji z tym związane. W górnej warstwie próbki można zaobserwować wysoki poziom lipidów i spadek zawartości wody osocza. Taki zmiany mogą znacząco wpłynąć na oznaczenia substancji rozpuszczalnych w wodzie osocza. Prowadzi to do zafałszowania wyników pomiarów składników lipidowych, elektrolitów czy białka całkowitego. Wiadomo, że zmniejszenie zawartości wody osocza może zawyżać poziom sodu i potasu oznaczanych metoda potencjometryczną ( w porównaniu do fotometrii płomieniowej). Co więcej, zmętnienie ma istotny wpływ jako czynnik zakłócający pomiar absorbancji. Ponadto substancje litofilne mogą wiązać się z lipoproteinami próbki. Wpływa to na zmniejszenie dostępności dla przeciwciał w testach immunochemicznych. Lipoproteiny interferują również w oznaczenia elektroforetyczne i chromatograficzne [1, 3, 4]. Producent danego testu ściśle określa czynniki zakłócające pomiar.

Jak zminimalizować efekt lipemii?

Trójglicerydy można usunąć poprzez ultrawirowanie lub precypitację, po czym wykonać pomiar w klarownej próbce. Niemniej jednak należy uwzględnić fakt, iż sam proces usuwania lipidów może prowadzić do wystąpienia interferencji. Czasami wprowadza się zmiany metodologiczne polegające na pomiarze różnicowym (przy dwóch długościach fali). Innym sposobem jest odjęcie od absorbancji próby badanej, absorbancji próby ślepej, zawierającej materiał badany bez odczynnika [1, 3].

Na jakie oznaczenie zwrócić uwagę?

Przede wszystkim informacja o wpływie lipemii na oznaczenie poszczególnych parametrów umieszczona w instrukcji zestawów odczynnikowych, stąd też należy się z nią zapoznać. Przykładowo lipemia wpływa na oznaczenie poziomu D-dimerów metodą ELISA i immunoturbidymetryczną, fosfor, białko całkowite, wapń, kreatyninę równocześnie nie wywierając znaczącego wpływu na oznaczenie bilirubiny całkowitej czy glukozy[2, 4].

Lipemia może stwarzać problemy diagnostyczne, wprowadzając zakłócenia w oznaczenia niektórych parametrów
Źródło: Wikimedia Commons, licencja CC0
Lipemia jest istotną zmianą w przejrzystości badanej próbki, w wielu przypadkach zmieniającą wynik badania laboratoryjnego. Nie należy zatem zapominać o dokładnych oględzinach makroskopowych pobadanych próbek, odpowiednich działaniach zaradczych i weryfikacyjnych oraz odnotowaniu faktu pojawienia się lipemii na wyniku, bowiem taka informacja może się stać cenną wskazówką dla lekarza prowadzącego pacjenta.

Piśmiennictwo:

1. Guder WG. et al. Samples: From the Patient to the Laboratory: The Impact of Preanalytical Variables on the Quality of Laboratory Results.  Weinheim, 2008; Wyd. Wiley.

2. Riley RS. D-dimer assays. Dep of Pathology, 2005.

3. Walker PL, Crook MA. Lipaemia: causes, consequences and solutions. Clin Chim Acta, 2013; 15, 418: 30-32.

4. Calmarza P., Cordero J. Lipemia interferences in routine clinical biochemical tests. Biochem Med, 2011; 21, 2: 160-166.

image_pdfimage_print
p5rn7vb
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 1

  1. 1

    Lipemia nie pozostaje też bez wpływu na wynik morfologii, a ściślej na pomiar hemoglobiny, mogąc powodować zawyżanie jej wartości…

    1 miesiąc temu
  2. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

do góry