Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 07 marca 2012

Liczba komentarzy: 0
Wybrane aspekty badania równowagi kwasowo-zasadowej

Autor wpisu

Dostęp do szerokiej gamy analizatorów kwasowo-zasadowych pozwolił na wzrost popularności badania pomiaru pH i gazów we krwi, uważanego kiedyś za zadanie laboratoriów wysokospecjalistycznych. Obecnie, chociaż badanie gazometryczne wykonuje się rutynowo, to nie należy zapominać o pewnych jego ograniczeniach.

International Federation of Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine (IFCC) określiła czynniki przedanalityczne, mogące wpływać na zmiany w wynikach badań parametrów gospodarki wodno-elektrolitowej, kwasowo-zasadowej oraz ciśnienia parcjalnego gazów krwi [1].

Dobrym wykładnikiem równowagi kwasowo-zasadowej jest gazometria krwi. Opiera się ona na oznaczeniu kilku parametrów:
pH
pO2 (ciśnienie parcjalne/prężność tlenu)
pCO2 (ciśnienie parcjalne/prężność dwutlenku węgla)
TCO2 (całkowita zawartość dwutlenku węgla w osoczu)
HCO3- (stężenie wodorowęglanów)
SatO2 (saturacja)
BE (nadmiar/niedobór zasad)

Zakresy referencyjne różnią się w zależności od wieku i rodzaju badanej krwi.

Zalecenia IFCC dotyczą stosowanego antykoagulantu, pobierania próbek krwi włośniczkowej, przechowywania i transportu, a także przygotowywania próbek.

W przypadku pomiarów prężności gazów we krwi pełnej jako antykoagulant rekomendowana jest heparyna. Obecnie sól sodowa heparyny zastępowana jest heparynianem litu. Okazuje się, że liofilizowany heparynian sodu może wpłynąć na zmiany stężenia sodu, podnosząc jego poziom (w przypadku przyrządów mierzących parametry kwasowo-zasadowe i elektrolity), obniżać pH i poziom dwuwęglanów, a także powodować wystąpienie nadmiaru zasad. W zależności od materiału, z którego wykonana jest probówka wykorzystywana do oznaczeń, stosuje się różne końcowe stężenia heparyny wynoszące dla probówek szklanych od 8 do 12IU/ml oraz plastikowych od 4 do 6 IU/ml. Co więcej, oszacowano, że końcowe stężenie jonów w roztworze buforowanej heparyny powinno wynosić dla sodu od 120 do 150 mmol/l, potasu od 3,5 do 4,5 mmol/l, wapnia zjonizowanego od 1,2 do 1,4 mmol/l, chlorków od 100 do 130 mmol/l oraz pH w zakresie od 6 do 8.

Ze względu na różnice parametrów gospodarki kwasowo-zasadowej we krwi żylnej i tętniczej, zalecenia IFCC dotyczą także pobierania i przygotowania próbek. Najlepsze rezultaty dają oznaczenia z krwi tętniczej lub arterializowanej krwi włośniczkowej. Warunkiem jest jednak właściwe wykonanie pobrania krwi, ograniczając dostęp do otaczającego powietrza. Należy pamiętać o zapobieganiu powstawania pęcherzyków powietrza w próbce. Główne różnice pomiędzy krwią żylną a tętniczą dotyczą komponentu metabolicznego (wzrost HCO3- przy przepływie przez tkanki) oraz komponentu oddechowego (spadek pO2, wzrost pCO2). Spośród skutków kontaktu z powietrzem należy zwrócić uwagę na następujące aspekty:
– większą wrażliwość pO2 niż pCO2 na kontakt z powietrzem
-w przypadku, gdy objętość pęcherzyka nie stanowi więcej niż 10% całkowitej objętości próbki, przez 20 minut jego objętość nie zmienia istotnie zawartości gazów o ile próbka nie była wstrząsana [2].

Podczas pobierania krwi włośniczkowej do heparynizowanej kapilary nie należy zapominać o usunięciu pierwszej kropli krwi po nakłuciu, o niestosowaniu ucisku podczas pobierania oraz zamknięciu kapilary odpowiednimi zatyczkami. Przed przystąpieniem do analizy należy starannie wymieszać próbkę przy użyciu metalowego pręcika i magnesu.

Podczas transportu i przechowywania próbki dochodzi do zmian ciśnienia parcjalnego gazów. Wśród czynników mających wpływ na ten proces należy wymienić:
-metabolizm komórek krwi
-wymianę gazów.

Zmiany równowagi gazów we krwi wynikające z metabolizmu komórkowego

W wyniku glikolizy, zachodzącej w głównej mierze w erytrocytach, obserwuje się zmiany w pH, HCO3- oraz BE (nadmiar zasad we krwi). Uzyskane rezultaty wskazują na kwasicę metaboliczną, a są jedynie wynikiem powstawania kwasu mlekowego. Leukocyty i płytki krwi zużywają tlen, zmieniając tym samym wykładniki komponentu oddechowego (spada pO2, wzrasta pCO2), stąd przy wysokiej leukocytozie powinno się zachować większy krytycyzm w ocenie wyników gazometrii.

Zmiany równowagi gazów we krwi wynikające z materiału, z którego wykonane są probówki

Plastikowe probówki nie zatrzymują całkowicie ucieczki gazów, przy czym nasilenie procesu następuje w niskiej temperaturze. Równowaga gazowa we krwi jest znacznie stabilniejsza w przypadku wykorzystania szklanych probówek.

Jak zapobiec zmianom wynikającym z czasu transportu/przechowywania?

Dobrym rozwiązaniem jest schłodzenie badanej próbki, obniżenie temperatury spowalnia bowiem procesy metaboliczne. Brak możliwości wykonania badania w ciągu 15 minut od chwili pobrania materiału jest wskazaniem do chłodzenia próbki. Niemniej jednak przy wykorzystaniu plastikowych probówek należy pamiętać, że proces przechowywania w wodzie z lodem nie powinien przekraczać 30 minut ze względu na zjawisko wymiany gazów [3, 4]. Jednakże przy użyciu probówek szklanych i schłodzeniu materiału można wydłużyć czas przechowywania nawet do 2 godzin od momentu pobrania przy czym wynik powinien być traktowany z ostrożnością [2].

Nie należy zapominać o pacjencie

Prężność O2 i CO2 oraz pH są parametrami labilnymi, podatnymi na różne czynniki zewnętrzne. Nie należy lekceważąco podchodzić do aspektów psychologicznych, bowiem stres może prowadzić do skrajnych zachowań nawet do hiperwentylacji (wzrost pH, pO2, spadek pCO2) lub wstrzymywania oddechu z obawy przed pobraniem.

Istotnym warunkiem jest także odpoczynek przed pobraniem, zwłaszcza w przypadku pacjentów ambulatoryjnych.

W przypadku stosowania oddychania wspomaganego, należy pobrać materiał po co najmniej 20 minutach od włączenia wentylacji. Tylko takie postępowanie może prowadzić do właściwej oceny skuteczności zastosowanego leczenia.

Badanie gazometryczne pozwala na ocenę równowagi kwasowo-zasadowej organizmu
Badanie gazometryczne krwi niewątpliwie należy do prostych testów, oceniających równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Odgrywa ono ważną rolę w diagnostyce chorób układu oddechowego oraz pozwala na monitorowanie skuteczności tlenoterapii.

 


Źródło : Jean-Francois Mollard. pH/Gazometria krwi. Uwagi przedanalityczne, tłum.Anzelm Hoppe. AVL MEDICAL INSTRUMENTS AG. 1994.

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry