Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 01 czerwca 2012

Liczba komentarzy: 3
Nieuczciwy naukowiec, czyli o wykroczeniach moralnych w badaniach

Anonimowe badania przeprowadzone wśród pracowników naukowych w Stanach Zjednoczonych wykazały, że większość wykroczeń, takich jak fabrykacja, fałszowanie wyników badań oraz plagiat, nigdy nie zostaje ujawniona. Takie zdarzenia zagrażają dobremu imieniu każdej instytucji i przeczą inicjatywie badawczej. Szacuje się, że na stu amerykańskich naukowców przypadają średnio trzy wykroczenia rocznie. Niewielki ułamek z nich zostaje zgłoszonych przez współpracowników, przy czym jedynie kilka spraw rocznie zostaje doprowadzona do etapu, w którym można wysunąć wobec badacza oficjalne oskarżenie.

W świecie nauki, tak jak życiu codziennym, zdarzają się dylematy moralne. Zmiana kilku liczb w celu „poprawy” danych do publikacji, czy też zafałszowanie wstępnych badań do wniosku o grant, to tylko niektóre przykłady takich nadużyć. Nawet z pozoru niewinne zmiany w uzyskanych wynikach mogą przerodzić się w oszustwo, które wprowadza w błąd innych badaczy. W nauce bowiem, bardziej niż gdziekolwiek polegamy na wcześniejszych doniesieniach, dlatego rzekoma mała zmiana może nieść za sobą poważne konsekwencje.

Niewielu spośród pracowników naukowych wie jak zachować się w sytuacji, gdy zauważą oni, że ich kolega lub koleżanka z pracy fałszuje wyniki badań. Obawiają się wysunąć mylne oskarżenie względem drugiej osoby, albo też wolą, aby zrobił to ktoś inny, bo domyślają się nieprzyjemnych konsekwencji czekających „donosiciela”. Być może znając procedury, jakie obowiązują przy tego typu wykroczeniach i mając pewność, że instytucje odpowiedzialne za karanie symulantów podchodzą poważnie do sprawy, obserwatorzy wykroczeń mogliby przyczynić się do szerzenia uczciwości w najbliższym otoczeniu badawczym. Niestety, większość przypadków nierzetelności naukowej zostaje odgórnie tuszowana w imię ochrony wizerunku uczelni, powodując zamykanie się koła, w którym oszuści pozostają bezkarni a obserwatorzy… bezradni. Na poziomie pojedynczych instytucji badawczych brakuje wpajania pracownikom jasno określonych zasad rzetelności i uczciwości intelektualnej w proponowaniu, wykonywaniu i popularyzowaniu badań, zasad określanych terminem integralności naukowej.

Podczas II światowej konferencji poświęconej roli i znaczeniu integralności naukowej w Singapurze (2nd World Conference on Research Integrity) stworzono pracę grupową mającą pomóc w promowaniu uczciwości w badaniach na skalę ogólnoświatową (Singapore Statement on Research Intergity). Jest to zwięzły zbiór zasad, jakie powinny obowiązywać wszystkich pracowników naukowych w celu rzetelnego uprawiania nauki.

Cztery główne zasady Deklaracji Singapurskiej mówią o:
— uczciwości we wszystkich aspektach związanych z pracą badawczą
— ponoszeniu odpowiedzialności za prowadzone badania
— przestrzeganiu zasad sprawiedliwości i uprzejmości względem współpracowników
— prawym zarządzaniu badaniami na rzecz innych

Każdy pracownik naukowy powinien stosować się do tych zasad niezależnie od swojej pozycji oraz stopnia naukowego. Dokument wytycza również szereg odpowiedzialności, jakie spoczywają na naukowcach:

1. Każdy pracownik naukowy powinien brać odpowiedzialność za wiarygodność swoich badań.
2. Każdy naukowiec powinien być świadomym przepisów dotyczących badań naukowych i im podlegać.
3. Naukowcy są odpowiedzialni za wykorzystywanie stosownych metod badawczych oraz wyciąganie wniosków z wyników badań w
oparciu o krytyczną analizę dowodów. Raportowanie wyników badań oraz ich interpretacja powinny cechować się precyzją i obiektywnością.
4. Naukowcy powinni w sposób przejrzysty prowadzić szczegółową dokumentację badawczą, w taki sposób, który zapewni możliwość weryfikacji ich pracy i odtworzenia eksperymentów przez inne osoby.
5. Naukowcy powinni udostępniać wyniki badań w sposób otwarty, bezzwłocznie po ustaleniu praw pierwszeństwa i własności.
6. Każdy naukowiec ponosi odpowiedzialność za swój udział w publikacjach, wnioskach o fundusze, raportach i innych formach prezentacji wynikow badań. Lista autorów powinna zawierać jedynie nazwiska tych osób, które spełniają kryteria autorstwa.
7. Podziękowania w publikacji naukowej należą się tym, którzy włożyli znaczny wkład w prezentowane badania, włączając autorów, fundatorów, sponsorów, ale którzy nie spełniają kryteriów autorstwa.
8. Naukowcy powinni dokonywać rzetelnej, niezwłocznej oraz surowej oceny pracy innych badaczy, szanując zasadę poufności
9. Naukowcy powinni ujawniać konflikty interesów, w aspektach finansowych i innych, które mogą mieć wpływ na wiarygodność pracy badawczej we wnioskach naukowych, publikacjach i innych formach popularyzacji badań.
10. Naukowcy powinnni wyraźnie odróżniać komentarze fachowe od opinii wynikających z osobistych poglądów oraz ograniczać je w publicznych dyskusjach na temat przydatności i znaczenia odkryć naukowych dotyczących dziedzin wiedzy, w których się specjalizują
11. Każdy naukowiec powinien zgłosić do odpowiednich władz wszelkie podejrzenia o wykroczenia, wlacząjac fabrykację, fałszowanie wyników, plagiat oraz inne nieodpowiedzialne praktyki, ktore osłabiają wiarygodność badań naukowych, takie jak nieostrożność, niewłaściwe wymienianie autorów, niezgłoszenie sprzecznych danych lub wykorzystanie omylnych metod analitycznych
12. Instytucje naukowe, czasopisma, organizacje zawodowe lub agencje zaangażowane w badaniach, powinny dysponować procedurami opisującymi sposób działania w odpowiedzi na zarzuty niewłaściwego postępowania w praktyce naukowej, jak również sposób ochrony tych osób, które zglaszają te wykroczenia w dobrej intencji. W przypadku potwierdzenia niewłaściwego postępowania powinno się nezwłocznie podjąć stosowne działanie, właczając poprawę wyników badań.
13. Instytucje naukowe powinny tworzyć i utrzymywać środowisko sprzyjające rzetelności naukowej poprzez edukację, jasną politykę oraz wprowadzić rozsądne normy awansowania, w zamian za wspieranie kształtowania takiego środowiska
14. Instytucje naukowe oraz ich pracownicy powinni zdawać sobie sprawę ze spoczywającego na nich etycznego obowiązku do ważenia korzyści społecznych względem ryzyka związanego z ich pracą.

Warto spojrzeć na wymienione powyżej zasady i mieć je na uwadze podczas naszej codziennej pracy.
Jako lekturę w wydaniu polskim polecam opracowany przez Komitet Etyki w Nauce (KEN) zbiór zasad i wytycznych pod tytułem „Dobre obyczaje w nauce” oraz ciekawą pracę P. J. D. Drenth’a „Rzetelność w nauce – przedmiot stałej troski”, dostępną na stronie internetowej KEN.

Jedynie niewielki odsetek fałszerstw i innych wykroczeń natury moralnej w badaniach naukowych kiedykolwiek wychodzi na jaw

Agnieszka Gołąb

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 3

  1. 1

    A wszystko zaczyna się od niewinnego naciągania wyników w sprawozdaniach z ćwiczeń 😉

    6 lat temu profil
  2. 2

    Pomyślałam o tym samym 🙂 Nauka, a szczególnie biologia, wymaga wbrew pozorom dużej pokory. Nie rozumiem podejścia, w którym za wszelką cenę próbuje się znaleźć poparcie dla swojej hipotezy, czy naciągnąć wyniki według swoich oczekiwań. Wynik niezadowalający też jest cenną informacją i mówi dużo o naszym warsztacie pracy, wartości samej metody, czy po prostu o tym, że nie mamy racji. Dobrze rozumiem, że można się zezłościć, gdy np. jedyna opisana metoda jest mocno ułomna… No ale nauka służy do znajdowania prawdziwych odpowiedzi na pytania, a nie do urzeczywistniania własnych wizji.

  3. 3

    Niestety nierzetelność naukowa jest też nakręcana przez sam system punktacji i peer review. Wyścig po punkty i nie zawsze klarowny system rozliczania pracowników z wyników ich pracy („bo szef chciał dobre wyniki – nie wyszło, a ja muszę coś mu pokazać!”) sprzyjają nadużyciom. Chyba najważniejsze dla walki z taką nieuczciwością jest społeczne piętnowanie jej i brak kompromisów w kwestii karania tejże.

  4. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry