Napisano: 26 lutego 2013

Liczba komentarzy: 2
Co może niepokoić w badaniu ogólnym moczu – osad moczu

Autor wpisu
dr hab. Piotr Pierzchalski
dr hab. Piotr Pierzchalski

Badanie ogólne moczu obejmuje ocenę fizyko-chemiczną moczu oraz badanie mikroskopowe osadu moczu. Wszystkie elementy, tworzące całość badania, są równie ważne.

W mikroskopowej ocenie osadu moczu można zaobserwować pojawienie się różnych struktur, od nabłonków aż po kryształy. Każdy z pojawiających się elementów ma znaczenie w interpretacji klinicznej.

W osadzie moczu mogą pojawić się takie elementy jak:
-nabłonki
-krwinki czerwone
-krwinki białe
-bakterie
-wałeczki
-kryształy
-śluz
-grzyby
-pasożyty

Dlaczego  pojawiają się te różne struktury w moczu?

Oddawanie moczu jest sposobem na wydalenie z organizmu rozpuszczalnych w wodzie niepożądanych przez organizm związków. Tworzenie moczu rozpoczyna się w nerkach. Związki chemiczne są filtrowane w kłębuszkach nerkowych. Mocz wędruje dalej i jest kumulowany w pęcherzu moczowym, aż do wypróżnienia. W pewnych stanach może dojść do zachwiania równowagi w układzie moczowym i pojawienia się w moczu struktur, które fizjologicznie w nim ie występują lub prawidłowo pojawiają się w niewielkich ilościach.

Nabłonki

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje komórek nabłonkowych, które mogą być obecne w moczu:
- komórki nabłonka jednowarstwowego płaskiego
- komórki nabłonka jednowarstwowego sześciennego
- komórki nabłonka wielowarstwowego przejściowego

Nabłonek jednowarstwowy płaski składa się z dość dużych spłaszczonych, wielobocznych komórek o centralnie położonych jądrach. Ich pojawienie się w moczu może być wynikiem złuszczania się nabłonka płaskiego dystalnej części cewki moczowej lub kontaminacji ze skórą. Prawidłowo występują w moczu w niewielkiej ilości. Czasem obserwuje się zwiększenie ich liczby u kobiet w pierwszym trymestrze ciąży lub przed okresem menstruacyjnym. Wzrost ich liczby obserwuje się  również w stanach zapalnych miejsc, które pokryte są tym nabłonkiem (głównie zapalenie cewki moczowej).

Nabłonek przejściowy to nabłonek wielowarstwowy z dużymi komórkami baldaszkowatymi na powierzchni o zmiennym kształcie i znacznej rozciągliwości. Występuje on w moczowodzie i pęcherzu moczowym. Nabłonek ten zapewnia elastyczność pęcherza moczowego i pozwala na gromadzenie moczu. Proces odnawiania się nabłonka może prowadzić do pojawienia się komórek w moczu.

Nabłonek jednowarstwowy sześcienny to nabłonek cechujący się wysokością komórek równą ich szerokości. Występuje on w kanalikach nerkowych, pełniąc funkcje wydzielnicze i funkcje czynnego transportu jonów. Prawidłowo w moczu nie powinna znajdować się duża ilość tych nabłonków, ponieważ świadczy to o zaburzeniach funkcji nerek [1, 2, 3].

Należy również zaznaczyć, iż niepokojący jest fakt pojawienia się komórek nabłonkowych atypowych. Komórki mogą wykazywać różny stopień nasilenia anaplazji. Wskazuje to na możliwość procesu nowotworowego (często w obrębie pęcherza moczowego) i wymagają przeprowadzenia badania cytologicznego moczu [4].

Krwinki czerwone

W warunkach fizjologicznych ilość erytrocytów w osadzie moczu nie powinna przekraczać 3 w polu widzenia (wpw). Przekroczenie tej wartości jest już określane jako krwinkomocz. Niemniej jednak nie jest to jednoznaczne ze stwierdzeniem patologii nerek i dróg moczowych. Krwinki czerwone mogą pochodzić z różnych części układu moczowego, dlatego też niezbędna jest diagnostyka różnicowa opierająca się w dużej mierze o wygląd erytrocytów (świeże, wyługowane) oraz dane z wywiadu lekarskiego. Uważa się, że erytrocyty świeże pochodzą głównie z dolnych dróg moczowych, natomiast wyługowane z kłębuszków nerkowych. Niestety jest to dosyć nieprecyzyjne, ponieważ kwaśne środowisko moczu sprzyja wyługowaniu. Wiadomo zatem, że duża ilość erytrocytów świeżych prawdopodobnie świadczy o krwawieniu z dolnych dróg moczowych, ale duża liczba erytrocytów wyługowanych nie wskazuje jednoznacznie kłębuszkowego pochodzenia krwiomoczu.

Należy wspomnieć, że krwiomocz jest pojęciem szerszym niż krwinkomocz, ponieważ obejmuje zarówno zmiany właściwości fizycznych moczu, jak i zmiany dostrzegalne jedynie w badaniu mikroskopowym.

Wśród przyczyn krwiomoczu i krwiomoczu wymienia się:
-nerkowe (stany zapalne, urazy, wady wrodzone, gorączka, nowotwory, kolagenozy, idiopatyczny krwinkomocz)
-przednerkowe (zaburzenia krzepnięcia krwi, zastoinowa niewydolność krążenia, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, duży wysiłek fizyczny )
- pozanerkowe (stany zapalne i nowotwory pęcherza lub dróg moczowych, kamica dróg moczowych czy też cewnikowanie pęcherza) [5, 6, 7].

Wykrycie obecności krwi w moczu podczas menstruacji to krwiomocz rzekomy. Zaleca się powtórzenie badania przy zachowaniu szczególnej higieny i zastosowaniu tamponów.

Krwinki białe

Leukocyty w prawidłowym osadzie moczu występują w ilości od 0 do 5 wpw. Przy wzroście ilości leukocytów powyżej 10 wpw co odpowiada zwykle 5 mln/dobę, mówimy już o leukocyturii, która jest głównym objawem odmiedniczkowego zapalenia nerek, a czasem pęcherza moczowego i dróg moczowych. Znaczna zmiana przejrzystości moczu w wyniku dużej ilości wydalanych leukocytów, prowadząca do dużego zmętnienia, może zostać określona mianem ropomoczu.

Zwiększona ilość leukocytów może być spowodowana infekcyjnymi schorzeniami oraz nieinfekcyjnymi chorobami układu moczowego, bądź też skutkiem schorzeń układu rodnego i narządów jamy brzusznej. Wśród niebakteryjnych przyczyn wzrostu liczby leukocytów w moczu można wymienić reakcję na niektóre leki (przykładowo aminoglikozydy, cefalosporyny, niesterydowe leki przeciwzapalne), toksyny, jady egzogenne, chorobę kłębuszków nerkowych w przebiegu chorób wieloukładowych, ostrą niezapalną niewydolność nerek. Czasami leukocyturia występuje przy zwiększonym wysiłku fizycznym, w stanach gorączkowych czy odwodnieniu.

Należy również nie zapominać, że fałszywie ujemne wyniki oznaczania leukocytów paskami diagnostycznymi można uzyskać w przypadku obecności dużych stężeń witaminy C czy obecności niektórych leków (przykładowo nitrofurantoina), mimo ich faktycznej obecności. Obecność związków utleniających w moczu może skutkować otrzymaniem wyniku fałszywie dodatniego [5, 7].

Bakterie

W stanach fizjologicznych mocz jest z reguły jałowy, ale w pewnych warunkach bakterie mogą dostać się do cewki moczowej z zewnątrz, ze skóry i wędrując w górę dróg moczowych powodować ich zakażenie. W 1956 roku Kassa wprowadził pojęcie znamiennej bakteriurii, które znajduje swoje zastosowanie do dnia dzisiejszego jako wykładnik infekcji dróg moczowych. O znamiennej bakteriurii mówimy, gdy ilość bakterii w moczu określa się na 10 000 cfu w 1 ml ( w zalezności od wieku pacjenta). Wyniki badania bakteriologicznego moczu powinny jednak zostać uzupełnione o współwystępujące objawy kliniczne oraz uwzględniać pleć pacjenta.

Najczęściej powodem zakażenia jest Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella, różne bakterie z rodziny Enterobacteriaceae czy Staphylococcus.

Większości przypadków znamiennej bakteriurii  towarzyszy leukocyturia. Czasami jednak obserwuje się wystapienie leukocyturii poraz ujemny wynik posiewu moczu. Sytuacja taka może mieć miejsce w przypadku zkażenia bakteriami atypowymi (Mycobacterium species, Chlamydia trachomatis, Mycoplasma species, Neisseria gonorrhoeae, Ureaplasma urealyticum) [5, 7].

Wałeczki

Wałeczki są to cylindryczne agregaty substancji białkowych, które w znacznej części tworzy białko Tamma-Horsfalla, wydzielane do światła cewki nerkowej w ramieniu wstępującym pętli Henlego. Mogą one powstać w stanach zapalnych i gorączkowych w wyniku przejścia białka z formy zolu w żel pod wpływem zakwaszenia i zagęszczenia moczu. W prawidłowym obrazie mikroskopowym osadu moczu można zaobserwować pojedyncze wałeczki szkliste, będące wynikiem wydzielania przez cewki nerkowe. Połączenie objawu wałeczkom oczu z białkomoczem świadczy o chorobie nerek. W zależności od morfologii wałeczków można podzielić je na szkliste, ziarniste, nabłonkowe, czerwonokrwinkowe, woskowe, mieszane, bakteryjne i inne. Występowanie wałeczków czerwonokrwinkowych jest charakterystyczne dla ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek, niemniej jednak mogą pojawiać się także w kłębuszkowym zapaleniu nerek. Wałeczki leukocytarne oraz szkliste można zaobserwować w zakażeniach układu moczowego, natomiast wałeczki ziarniste mogą wiązać się z zapaleniem kłębuszków i cewek nerkowych [1, 7].

Kryształy

Tylko w nielicznych przypadkach pojawienie się kryształów w obrazie mikroskopowym moczu ma znaczenie diagnostyczne. Wytrącanie się kryształów szczawianu wapnia może być wynikiem zalegania moczu w pęcherzu moczowym lub pojawiać się w refluksie. Wśród najczęściej obserwowanych kryształów wymienić można kryształy szczawianu wapnia, kwasu moczowego, moczany i fosforany bezpostaciowe, trójfosforany, a także różne kryształy polekowe [7].

W mikroskopowej ocenie osadu moczu można zaobserwować pojawienie się różnych struktur, od nabłonków aż po kryształy
Każde badanie ma swoją specyfikę. Stopniowa standaryzacja badań dąży do przezwyciężenia problemu wykorzystania różnych metod i sprzętu, dla których normy mogą różnić się od ogólnie przyjętych. Należy mieć świadomość, że uzyskane wyniki nie powinny być interpretowane w oderwaniu od stanu klinicznego pacjenta i znajomości przebiegu choroby, stąd też po ostateczną diagnozę należy udać się do lekarza.

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 2

  1. 1

    Bardzo dobra strona duzo sie dowiedziałem Dziękuje

    2 lata temu
  2. 2

    Zabel twierdzi, że nabłonek przejściowy nie jest wielowarstwowy, a wielorzędowy, bo wszystkie komórki mają styczność z błoną podstawną. Taka tam nieprawdopodobnie istotna pierdółka. Ciekawy artykuł ;)

    1 rok temu
  3. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

do góry