Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 24 października 2015

Liczba komentarzy: 0
Ekspozycja zawodowa

Autor wpisu
mgr Agnieszka Helis
mgr Agnieszka Helis

Podczas wykonywania pracy zawodowej, zajęć praktycznych czy nauki zawodu istnieje ryzyko narażenia pracowników czy studentów na kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym. Jest to tzw. ekspozycja zawodowa.

Najbardziej narażone na ekspozycję zawodową są takie grupy zawodowe jak lekarze, pielęgniarki, położne, pracownicy laboratorium, pracownicy stacji dializ, pracownicy służb ratowniczych, osoby sprzątające w placówkach służby zdrowia, stomatolodzy oraz pracownicy prosektoriów. Narażenie występuje także u pracowników policji, służb więziennych i sprzątających, aczkolwiek jest ono stosunkowo niskie. Należy jednak pamiętać, że także w innych grupach zawodowych może występować ekspozycja zawodowa np. związana z hałasem, azbestem czy promieniowaniem UV.

Kwestie ekspozycji zawodowej  oraz czynności z nią związanych (profilaktyki, chorób zawodowych, postępowania z odpadami medycznymi i innych) reguluje szereg rozporządzeń:

      1.Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. Zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1570).2.Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie prowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy (Dz. U. z 1996 r., Nr 69, poz. 322, z późn. zm.).

3.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrona zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki. (Dz. U. z 2005, Nr 81, poz. 716, z późn. zm.)

4.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. (Dz.U. z 2011 r. nr 182, poz. 1086)

5.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach. (Dz.U. z 2005 r. nr 205, poz. 2113)

6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie wykazu czynników chorobotwórczych oraz stanów chorobowych spowodowanych tymi czynnikami, którymi zakażenie wyklucza wykonywanie niektórych prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby.( Dz.U. z 2006 r. nr 132, poz. 928)

7.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie wykazu prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. (Dz.U. z 2006 r. nr 133, poz. 939)

8.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi.(Dz.U. z 2010 r. nr 139, poz. 940)

9.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. (Dz.U. z 2009 r. nr 105, poz. 869)

10.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych. (Dz.U. z 2010 r. nr 110, poz. 736) (8)

Do głównych dróg zakażenia zalicza się kontakt z krwią oraz uszkodzenie powłok skórnych.

Materiałem zakaźnym może być krew, wydzieliny, tkanki i płyny ustrojowe pacjenta. Niebezpieczeństwo zakażenia związane z kontaktem z moczem, kałem, wymiocinami, śliną, plwociną, wydzieliną z nosa, łzami i potem zakażonego pacjenta uznaje się za znikome, chyba ze stwierdzono w nich obecność krwi. Wielkość ryzyka zakażenia po kontakcie z płynami ustrojowymi nie została oceniona (2).

Do zakażenia wirusem HBV wystarczy wprowadzenie do organizmu 0,00004 ml zakażonej krwi, natomiast wirusem HCV i HIV 0,1 ml (8).

HBV może przetrwać na przedmiotach zabrudzonych krwią i płynami ustrojowymi nawet tydzień. Przykładowo u osób zakłutych igłą zabrudzoną krwią od pacjenta będącego nosicielem antygenu HBs oraz przy równoczesnej obecności antygenu HBe ryzyko pojawienie się zapalenia wątroby wynosiło 22-31%, natomiast przy braku okresu zakaźności ryzyko wynosiło zaledwie 1-6%. Ryzyko serokonwersji oceniono natomiast odpowiednio na 37-62% oraz 23-37%.

Ze względu na fakt, iż prawdopodobieństwo zakażenia HBV przez pracowników służby zdrowia jest 10-krotnie wyższe niż przeciętnie, wprowadzono szczepienie przeciwko HBV.

Badania epidemiologiczne nie wskazują na istotną rolę rozprzestrzeniania się HCV poprzez skażenie pomieszczeń krwią pacjenta HCV-dodatniego. W przypadku zranienia skóry ostrym przedmiotem zabrudzonych krwią pacjenta zakażonego wirusem HCV oceniono częstość serokonwersji pracownika na wartości od 0% do 7%.

Ocena ryzyka zakażenia pracownika HIV w przypadku zranienia ostrym narzędziem zabrudzonych krwią seropozytywnego pacjenta wykazała ryzyko rzędu 0,3%, które było jeszcze niższe w wyniku kontaktu błon śluzowych z krwią i wynosiło 0,09%. Ryzyko wzrasta jeżeli przedmiot była w widoczny sposób zabrudzony krwią, skażona igła została bezpośrednio wprowadzono do żyły lub tętnicy, duża średnica igły, zranienie było głębokie, wysoki poziom wiremii u pacjenta z HIV, długi czas ekspozycji (2, 6,7).

Profilaktyka przedekspozycyjna jest niezwykle ważnym elementem zmniejszania ilości ekspozycji zawodowych.

Jednym z podstawowych elementów profilaktyki jest stosowanie rękawiczek jednorazowych przy wykonaniu każdej pojedynczej czynności (zabieg, sprzątanie, transport materiału do badań). Ich stosowanie zmniejsza ilość krwi, która dostaje się do miejsca zakłutego igłą do iniekcji aż o 46-63%. Kolejnym ważnym elementem profilaktyki jest mycie i dezynfekcja rąk.

Nie należy również zapominać o odzieży ochronnej oraz innych elementach zwiększających bezpieczeństwo pracy takich jak osłony na twarz, okulary ochronne. Ze względu na to ich wiele ekspozycji zawodowych wynika z nieuwagi osób poszkodowanych należy zwrócić szczególną uwagę na organizację miejsca pracy. Blaty powinny być starannie dezynfekowane, podobnie jak staza, nożyczki i inne przedmioty. Należy pamiętać, że łóżko pacjenta jest potencjalnym źródłem zakażenia i nie stawiać na nim żadnych tac i innych przedmiotów, przenoszonych później do innych pacjentów (ewentualnie stawiać w innym miejscu, dezynfekować). Wielu niepotrzebnych zakłuć można także uniknąć informując pacjenta o  wykonywanym zabiegu, pytając o wrażliwość pacjenta na ukłucie oraz nie zostawiając przy pacjencie zużytego sprzętu medycznego. Duże niebezpieczeństwo stwarzają przedmioty ostre, które powinny być umieszczane w specjalnych usztywnianych pojemnikach wypełnianych do dwóch trzecich objętości, a nie w workach na odpady. Grozi to bowiem przekłuciem worka i zakłuciem pracownika. Odpadów nie należy upychać, przekładać czy ugniatać. Ponowne nakładanie zatyczek na zużyte igły powinno być także już dawno zapomnianym procederem, ponieważ używa się sprzętu jednorazowego.  Dobrym narzędziem profilaktyki przedekspozycyjnej jest także stosowanie szczepień ochronnych pracowników (4).

Wystąpienie ekspozycji zawodowej wiąże się z podjęciem ściśle określonych kroków, zwykle dobrze znanych pracownikom danej placówki (odpowiednie procedury). Każdy szpital ustala procedury postępowania po ekspozycji, osoby odpowiedzialne za postępowanie poekspozycyjne oraz osoby odpowiedzialne za rejestrację takich zdarzeń (1).

Jednym z pierwszych kroków po wystąpieniu ekspozycji powinno być zgłoszenia zajścia bezpośredniemu przełożonemu.

Sposób postępowania po ekspozycji:

1. Postępowanie minimalizujące prawdopodobieństwo zakażenia:

-W przypadku zakłucia, uszkodzenia skóry należy ranę przemyć letnią, bieżącą wodą z mydłem zaopatrzyć wodoszczelnym opatrunkiem, nie tamować krwawienia, nie wyciskać rany, nie używać środków dezynfekcyjnych  na bazie alkoholu

-W przypadku zabrudzenia krwią nieuszkodzonej skóry należy wstępnie usunąć zanieczyszczenia gazą zwilżoną środkiem do higienicznej dezynfekcji rąk, a następnie tym samym środkiem przetrzeć skórę dwukrotnie

-W przypadku skażenia błon śluzowych i spojówek należy przepłukać je woda lub 0,9% NaCl przy otwartych powiekach

2. Zgłoszenie zdarzenia lekarzowi zakładowemu, dyżurnemu lub lekarzowi Zespołu ds. Zakażeń Szpitalnych (w zależności od możliwości)

3. Identyfikacja źródeł zakażenia

-wywiad i badania (przed pobraniem osoba badana powinna zostać poinformowana o przyczynie badań oraz powinno się uzyskać zgodę na ich wykonanie)

-pacjent: oznaczenie antygenu HBs, przeciwciał anty-HCV, anty-HIV w surowicy

-osoba poszkodowana: oznaczenie antygenu HBs, przeciwciał anty-HBs, przeciwciał anty-HCV, anty-HIV w surowicy, ewentualnie ALT, bilirubina

4. Dalsze postępowanie zależy od wyników badań i ocenionego przez lekarza ryzyka zakażenia oraz zakaźności źródła zakażenia (można podać immunoglobulinę anty-HBs w ciągu 24h, szczepionkę przeciw HBV, Combivir lub Retrovir lub inny) (1,3,7).

W razie wątpliwości lekarz może skonsultować się z ośrodkiem specjalistycznym. Wszystkie dane dotyczące ekspozycji zawodowej wypełniane są w formularzu zgłoszenia ekspozycji zawodowej i przechowywane w Zespole ds. Zakażeń Szpitalnych.

Osoby eksponowane ulegają monitorowaniu przez odpowiedni okres czasu.

Podczas ekspozycji na HCV zwykle nie zaleca się profilaktycznego leczenia, oznacza się natomiast wyjściowo oraz po 4-6 miesiącach poziom ALT oraz przeciwciał anty-HCV. Ewentualnie po 4-6 tygodniach od ekspozycji oznacza się RNA wirusa metodą PCR (pojawia się już po 1-3 tygodnia)  lub antygen p24.

W przypadku ekspozycji na HIV profilaktykę powinno rozpocząć się w ciągu kilku godzin i kontynuować zażywanie leków antyretrowirusowych przez 4 tygodnie. Badania na anty-HIV wykonuje się zwykle do 6-12 miesięcy od momentu wystąpienia ekspozycji (wyjściowo, po 1, 3, 6 miesiącach). Jeżeli zaistniała konieczność zastosowania leków antyretrowirusowych pracownik powinien zostać objęty regularną kontrolą lekarską ( pierwsza kontrola w ciągu 72 godzin), ponieważ leki te wywołują szereg działań  niepożądanych. W przypadku ryzyka zakażenia HIV należy również pamiętać o profilaktyce wtórnych zakażeń osób z kontaktu (unikać karmienia piersią, oddawania narządów do przeszczepu, oddawania krwi, nasienia, niezabezpieczonych kontaktów seksualnych), zgłasza przez 6-12 tygodni po ekspozycji- aż do wykluczenia zakażenia (2,5).

Dane zgromadzone przez Ośrodek Diagnostyki i Terapii AIDS w Chorzowie, dotyczące ekspozycji zawodowych na materiał potencjalnie zakaźny w latach 1998–2006 w województwie śląskim przedstawiają ciekawy profil ekspozycji zawodowych z podziałem na wiek, płeć, miejsce pracy. Okazuje się, że 85,3% zdarzeń miała miejsce w oddziałach szpitalnych (65% pielęgniarki, 17,5% lekarze), co dziesiąta ekspozycja wystąpiła w poradni, natomiast tylko 0,83% w laboratorium. Jeżeli chodzi o wiek to największa ilość osób zgłaszających się do ośrodka miała poniżej 35. roku życia. Najczęstszym sposobem ekspozycji były zakłucia (74,77%), które pojawiały się w wyniku iniekcji (27,2%) oraz w wyniku czynności porządkowych (24,1%) (6).

Ekspozycja zawodowa
źródło: domena publiczna
Należy pamiętać, że każdy człowiek to potencjalne źródło zakażenia. Właściwa higiena pracy, szkolenia oraz świadomość prawdopodobieństwa zakażenia znacznie zmniejsza ryzyko ekspozycji.

mgr Agnieszka Helis, diagnosta laboratoryjny

PIŚMIENNICTWO:
1. Dancewicz M. Postępowanie w przypadku ekspozycji pracowników szpitala na HBV, HCV i HIV. Przegl Epidemiol 2005; 59:671-677.
2. CDC. Postępowanie w przypadku ekspozycji pracowników służby zdrowia na HBV, HCV, HIV. Morb Mort Week Rep 2001; 50;1-52. (tłum)
3. Dziedzic A. Ekspozycja zawodowa pracowników na krew. BHP Porady 2012, 3: 1-6.
4. Mazur-Melewska K. i wsp. Zawodowe narażenie na materiał potencjalnie zakażony wirusami przenoszonymi drogą krwi – zasady postępowania. Dental Forum 2010, 1: 81-85.
5. Dziedzic B. Zasady postępowania  po ekspozycji zawodowej na krew i inny potencjalnie infekcyjny materiał. PSSE Sulęcin. Online available.
6. Braczkowska B. i wsp.Zawodowa ekspozycja pracowników służb medycznych na wirus HIV w województwie śląskim. Medycyna Pracy 2010; 61(3): 315–322.
7. Rogowska-Szadkowska D. Profilaktyka poekspozycyjna po zawodowej ekspozycji na HIV pracownika ochrony zdrowia. PEP, 2011.
8. Instytut Medycyny Pracy im.prof.J.Nofera. Zapobieganie zakażeniom krwiopochodnym u personelu medycznego. Poradnik dla służb BHP, PIS i PIP, pracodawców, pracowników. Pod red. M. Rybackiego i A. Piekarskiej. Oficyna Wydawnicza Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, 2013. Online available.

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry