Rejestracja

Please leave these two fields as-is:
UWAGA: Prosimy o rozwiązanie prostego równania matematycznego!
zamknij

Zaloguj się

Zapomniałeś hasła?

Jeżeli nie pamiętasz swojego hasła, wyślemy Ci nowe - wystarczy skorzystać ze specjalnego formularza
Przypomnij mi hasło

Zarejestruj się
Napisano: 10 maja 2014

Liczba komentarzy: 0
Diagnostyka prenatalna płodowego DNA z krwi matki – lepsza niż metody tradycyjne?

W ciągu ostatnich lat pojawiło się wiele doniesień dotyczących skutecznej diagnostyki wad genetycznych płodu bez konieczności wykonywania grożących poronieniem  zabiegów inwazyjnych. Na czym polega ta diagnostyka i czy faktycznie dorównuje skutecznością metodom uznanym za złoty standard?

Złoty standard

Obecnie diagnostyka prenatalna obejmuje kilka badań przesiewowych i potwierdzających rozpoznanie wad wrodzonych.

Pierwszym jest nieinwazyjne badanie USG przezierności karkowej u płodu w końcówce pierwszego trymestru ciąży (zwykle między 11-tym a 14-tym tygodniem). Jest to badanie przesiewowe, pozwalające wyłowić większość przypadków zespołu Downa,  Patau i niektóre inne nieprawidłowości, spowodowanych (głównie) aberracjami  chromosomowymi. Niestety test nie zawsze pozwala na tym etapie wskazać przypadki nieprawidłowości, badanie przezierności karkowej przy niskim ryzyku aberracji może też dawać wyniki fałszywie dodatnie, powodując u ciężarnej spory stres. USG wykonane później, w drugim i trzecim trymestrze ciąży, pozwala na wykrycie innych typów dysmorfii i wielu różnych wad płodu, które mogą być spowodowane zaburzeniami struktury genomu, ale także innymi, o charakterze niedziedzicznym.

Kolejnym badaniem przesiewowym jest zestaw testów laboratoryjnych, do których zaliczają się poziom wolnego beta-hCG, białka PAPP-A (razem nazywane testem podwójnym), oraz dodatkowo stężenie estradiolu i  alfa-fetoproteiny. Cechuje je relatywnie niska czułość i swoistość, ocena tych markerów pozwala jednak znacząco zwiększyć moc badań ultrasonograficznych.

Resztę metod klasycznych można zaliczyć do diagnostyki inwazyjnej, związanej z nakłuciem pęcherza płodowego (biopsja trofoblastu), pępowiny lub pobraniem fragmentu tkanki samego płodu.  W pobranym materiale jest następnie wykonywane badanie cytogenetyczne i/lub molekularne (w przypadku nakłucia pępowiny możliwe są także badania biochemiczne i hematologiczne krwi płodu) [1].

Idzie nowe

Jak łatwo zauważyć, obecne metody diagnostyki prenatalnej są dalekie od ideału – metody nieinwazyjne są stosunkowo mało dokładne, zaś metody inwazyjne znacząco zwiększają ryzyko poronienia, mogą również być zawodne w diagnostyce wad genetycznych niewidocznych w klasycznym badaniu kariotypu (np. zespoły mikrodelecyjne).

Koncepcja detekcji pewnych wad rozwojowych u dziecka we krwi krążącej matki nie jest innowacyjna – już w 1997 roku udowodniono, że pewne ilości  wolnego płodowego DNA (cfDNA) krążą w krwiobiegu ciężarnej, jeszcze wcześniej (w 1969 roku!) opisano fenomen przedostawania się nuklearów krwi płodowej do krwiobiegu matki. Początkowo wykorzystywano ten fakt do szybkiej identyfikacji płci płodu, możliwa była także diagnostyka pojedynczych aberracji chromosomowych metodą nested-PCR. Stąd już tylko jeden krok do analizy całego genomu płodu z krwi krążącej pobranej od ciężarnej.  W przeszłości jedyny problem polegał na braku dostępnych technologii analizy całogenomowej, które pojawiły się kilka lat temu [2].

Obecnie, przy użyciu metod głębokiego sekwencjonowania możliwe  stało się  odczytanie większości genomu dziecka już na etapie 8-tygodniowego zarodka (!) [3].

Obecna diagnostyka vs sekwencjonowanie cfDNA

W najnowszej pracy, która ukazała się w NEJM w lutym 2014 r. autorzy wykazali przewagę analizy cfDNA nad metodami tradycyjnymi, głównie w zakresie ilości wyników fałszywie pozytywnych. Sekwencjonowanie pozwoliło także na znalezienie 100% przypadków analizowanych zespołów Patau i Downa. Próbki były pobierane w czasie rutynowo wykonywanych badań przesiewowych (biochemicznych +USG) u prawie 2000 kobiet.  Nie budzi wątpliwości także fakt, że badanie cfDNA może być nie tylko konkurencyjne w stosunku do metod nieinwazyjnych, ale przede wszystkim pozwoli na zastąpienie części metod inwazyjnych. Co więcej, dzięki analizie całego genomu wykryjemy nie tylko aberracje chromosomowe, ale przede wszystkim cały szereg chorób jednogenowych, takich jak mukowiscydoza, wrodzone defekty enzymatyczne, dyskinezja rzęsek i cała rzesza innych chorób rzadkich [4, 5].

Czy diagnostyka prenatalna płodowego DNA z krwi matki jest lepsza niż metody tradycyjne?
Źródło: Wikimedia Commons, autor Ferrylodge, liocencja CC BY SA 3.0
Teraźniejszość czy niedaleka przyszłość?

Obecnie istnieje kilka firm oferujących badanie cfDNA, jednakże nie są to niestety badania całogenomowe, a jedynie screening kilku anomalii kariotypu (gł. trisomie 18 i 21). Na obecną chwilę są to badania o małej dostępności i wysokiej cenie (od 1000 do nawet 3000 dolarów). Jednakże błyskawiczny rozwój platform głębokiego sekwencjonowania pozwala mieć nadzieję, że w niedalekiej przyszłości w kropli matczynej krwi da się wykryć wiele anomalii płodu, także tych jednonukleotydowych. Pozostaje nam więc cierpliwie czekać na kolejne doniesienia o wprowadzanych na rynek światowy i europejski lepszych testach cfDNA [1, 3].

1. Science-Based Medicine,  Baby’s DNA in Mom’s Blood: Noninvasive Prenatal Testing ,  Articles, 2013.

2.  Lo YMD., Corbetta N., Chamberlain PF. et al.  Presence of fetal DNA in maternal plasma and serum. Lancet, 1997.

3. Kitzman JO., Snyder MW., Ventura M. et al.  Noninvasive whole-genome sequencing of a human fetus.  Sci Transl Med, 2012.

4. Bianchi DW., Parker RL., Wentworth J. et al. DNA Sequencing versus Standard Prenatal Aneuploidy Screening. N Engl J Med, 2014.

5.  Illumina Investor Relations, Illumina’s Non-Invasive verifi® Prenatal Test Using cfDNA Significantly Reduces False Positive Rate of Fetal Aneuploidy Detection Compared to Current Standard Pregnancy Screening Practices  Informacja prasowa, Illumina, Inc., 2014.

image_pdfimage_print
Podziel się ze znajomymi
Skocz do formularza

Komentarze 0

Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu, napisz coś!
  1. Dodaj komentarz
    (wymagany)
    (wymagany)
    (wymagany)

    Pola oznaczone znaczkiem W są obowiązkowe. Musisz wypełnić wszystkie pola wymagane, aby dodać komentarz.
    Twój adres email, który podasz nie zostanie opublikowany z Twoim komentarzem.

    W treści komentarza dozwolone są tagi XHTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

do góry