Wpływ hemolizy na wyniki badań laboratoryjnych

0

Wyniki wielu badań laboratoryjnych mogą zostać zakłócone w wyniku hemolizy w próbce badanej. Hemoliza, w zależności od jej nasilenia, może w różnym stopniu zawyżać poziom składników uwalnianych z krwinek czerwonych lub też interferować w metodę oznaczenia danego analitu. Pozostaje ona jedną z najczęstszych przyczyn odrzucenia próbki przeznaczonej do analizy (60% przypadków).

Hemoliza definiowana jest jako uwolnienie wewnątrzkomórkowych komponentów krwinek czerwonych oraz innych elementów morfotycznych krwi do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Rozpoznawana jest zwykle wizualnie jako strona zmiana koloru surowicy lub osocza (po odwirowaniu krwi) na kolor lekko różowy aż po intensywnie czerwony. Należy pamiętać, ze brak zmiany zabarwienia surowicy nie wyklucza hemolizy, bowiem obecność hemoglobiny można zaobserwować makroskopowo dopiero, gdy jej stężenie jest równe lub wyższe od 0.3 g/L (4.65 mol/L),

Zjawisko hemolizy może występować zarówno in vivo jak i in vitro, przy czym in vivo stanowi zaledwie 3,2% zhemolizowanych próbek (1,2,3).

Przyczyny hemolizy in vivo:

I. Stany dziedziczne:

-defekty błony erytrocytów (wrodzona sferocytoza, wrodzona owalocytoza)

-defekty enzymów  krwinek (niedobór G6PD, niedobór kinazy pirogronianowej)

-hemoglobinopatie (talasemia, niedokrwistość sierpowata)

II. Zaburzenia nabyte

-alloimmunologiczne (odczyny poprzetoczeniowe, choroba hemolityczna noworodka)

-autoimmunologiczne (niedokrwistość autohemolityczna, reumatoidalne zapalenie stawów, układowe zapalenie naczyń)

-nieimmunologiczne (infekcje tj. malaria, babeszjoza, Clostridium perfingens , mononukleoza zakaźna, wirusowe zapalenie płuc, wirusy gorączki krwotocznej, zakażenia paciorkowcem hemolizującym, pneumokokami, pałeczką okrężnicy, gronkowcem lub salmonellą), –

-mechaniczne(sztuczne zastawki serca, hemoglobinuria marszowa, niedokrwistość hemolityczna mikroangiopatyczna, DIC)

-chemiczne i fizyczne (leki, zatrucie ołowiem, ukąszenia owadów, oparzenia, ostre zapalenie wątroby lub marskość)

Przyczyny hemolizy in vitro:

I. Nieprawidłowe pobranie próbki do badań

– trudny dostęp do żyły;

– niewłaściwy wybór miejsca pobrania

– zbyt mała średnica igły

– pobieranie krwi z założonego wenflonu;

– pozostałości środka odkażającego w miejscy wkłucia;

– zbyt długo lub zbyt mocno założona staza

– zaciskanie pięści przez pacjenta;

– zbyt forsowne odciąganie tłoka strzykawki

– pobieranie do zwykłej strzykawki, a później rozdzielanie pobranej krwi do probówek systemu zamkniętego;

– brak mieszania lub zbyt energiczne mieszanie pobranej próbki krwi (w zalezności od typu probówki)

– pobieranie krwi z żyły, do której w tym czasie podawane są wlewy dożylne.

II. Nieprawidłowe postępowanie z próbką

1. Przygotowanie próbki do badań:

– zbyt długi czas pomiędzy dostarczeniem próbki a wirowaniem

– nieodpowiednie warunki wirowania – czas, przyspieszenie, ilość Obr/min, temperatura, szybkość hamowania

-ponowne wirowanie

2. Analiza:

-wymieszanie próbki bezpośrednio przed analizą;

-długi czas oczekiwania na wykonanie badania od wirowania

3. Przechowywanie:

– nieodpowiednia temperatura magazynowania próbek;

– zbyt długi czas przechowywania próbek;

– nie oddzielenie krwinek od surowicy

– ponowne wirowanie

III. Nieodpowiednie warunki transportu

– położenie próbki – próbki powinny być transportowane w pozycji pionowej

– zbyt niska lub zbyt wysoka temperatura transportu;

– długi czas trwania transportu

– narażenie na uszkodzenia mechaniczne

– niedostateczne przeszkolenie pracowników firm kurierskich i personelu transportu wewnętrznego (2,4,5,6).

Hemoliza uniemożliwia uzyskanie poprawnych wyników wielu badań laboratoryjnych, zwłaszcza biochemicznych.

Wśród wskaźników wystąpienia hemolizy należy wymienić zaczerwienienie osocza lub surowicy, niespodziewany wzrost potasu, LDH, AST i innych parametrów, obniżenie stężenia haptoglobiny, wzrost stężenia bilirubiny pośredniej oraz wzrost indeksu retikulocytarnego (6).

Mechanizm interferencji hemolizy w wyniki badań laboratoryjnych może opierać się o:

– Wzrost wewnątrzkomórkowych składników krwi w płynie pozakomórkowym

– Interferencję optyczną spowodowana przez obecność wolnej hemoglobiny

– Zakłócenie procedury analitycznej

– Efekt rozcieńczenia (rozcieńczenie surowicy cytoplazmą)

– Proteolizę (liza komórek prowadzi do aktywacji proteaz, które degradują białka).

Równocześnie z wysokim poziomem  wolnej hemoglobiny może pojawić się wysoki poziom innych składników uwalnianych z erytrocytów. Stąd też obecność hemolizy wpływa na szereg parametrów laboratoryjnych, a wpływ ten jest proporcjonalny do nasilenia hemolizy.

Tabela 1. Mechanizm interferencji hemolizy w wyniki badań laboratoryjnych (2,5).

tabela-hemoliza

Hemoliza pływa znacząco na elektroforezę, ponieważ kompleks hemoglobina-haptogobina przemieszcza się pomiędzy frakcjami α- i β-globulin, a wolna hemoglobina ujawnia się jako czerwonawy prążek we frakcji β-globulin (5).

Po odwirowaniu krwi, każda badana próbka powinna zostać poddana ocenie wzrokowej. W przypadku stwierdzenia obecności hemolizy należy przejrzeć skierowanie na badania celem weryfikacji możliwości wykonania zleconych badań. Analizy nie należy przeprowadzać, jeśli spodziewane jest klinicznie istotne odchylenie parametrów od wartości rzeczywistych. Jeżeli brak jest możliwości uzyskania nowej próbki do badań należy poinformować lekarza o możliwym wpływie hemolizy na wykonane oznaczenia.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj